W Ollape odkryto przedmiot przypominający kostkę do gry z czasów prekolumbijskich

Oryginalny artykuł: Dado prehispánico descubierto en Ollape pertenece a época inca y habría tenido uso ritual 

Pishca, pichca, prekolumbijski przedmiot przypominający kostkę do gry, odkryty na stanowisku archeologicznym Ollape, jest pierwszym tego typu znaleziskiem w północnym Peru, datowanym na okres okupacji Inków. Słowo to oznacza w języku quechua „pięć”. Miał on zapewne służyć do rytualnej komunikacji z wyroczniami, ujawnił archeolog Pablo Solís, który kieruje projektem badawczym w tym stanowisku położonym w dystrykcie La Jalca Grande, w prowincji Chachapoyas, w departamencie Amazonas. W wywiadzie dla agencji informacyjnej Andina archeolog stwierdził, że hipoteza o rytualnym użyciu tej pishca lub pichca opiera się na badaniach etnohistorycznych przeprowadzonych przez antropolog Margaritę Gentile, specjalistkę w tej dziedzinie, autorkę książek poświęconych temu przedmiotowi, która ustaliła, że najstarsza funkcja tego artefaktu wiąże się z komunikacją z wyroczniami. Ludzie musieli zadawać pytania swoim huacas lub apus, a specjalista rzucał tym przedmiotem na ziemię i w zależności od tego, jak wylądował i jaki symbol przedstawił, interpretowano odpowiedź huaca.

Pishca znaleziona w Ollape (fot.©ANDINA/Editora Perú) 

Dodał, że na początku ery kolonialnej pishca zmieniła swoje zastosowanie, stając się przedmiotem ludycznym używanym podczas stypy lub czuwania przy zmarłym. Później pishca nadal była używana, ale już nie w kontekście pożegnania zmarłego; zamiast tego służyła wyłącznie celom ludycznym, obejmując jedynie ubrania lub inne przedmioty osobiste uczestników, ale nie pieniądze ani inne aktywa ekonomiczne, wyjaśnił. Jak podaje Pablo Solís, biorąc pod uwagę te informacje i ich szacowany wiek, uważamy, że pishca odkryta na stanowisku archeologicznym Ollape mogła służyć do komunikowania się z huaca. Badacz zaznaczył jednak, że ponieważ w tym rejonie wciąż trwają prace wykopaliskowe, wszystkie odkrycia należy umiejscowić w odpowiednim kontekście, biorąc pod uwagę fakt znalezienia również ceramiki Inków. Pozwoli to potwierdzić postawioną hipotezę i umożliwić sformułowanie bardziej wiarygodnej interpretacji.

Pishca znaleziona w Ollape (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

Oznajmił, że odkrycia dokonano poza okrągłym ogrodzeniem 166, które jest częścią jednostki wykopaliskowej nr 9, a prace nad nią rozpoczęto w lipcu tego roku w ramach trzeciego sezonu badań terenowych na stanowisku archeologicznym Ollape. Projekt badawczy rozpoczął się w 2024 roku z inicjatywy Instytutu Badań Archeologicznych i Antropologicznych Kuélap (INAAK) Narodowego Uniwersytetu Toribio Rodrígueza de Mendozy w Amazonii, przy wsparciu Hiszpańskiej Agencji Współpracy Międzynarodowej na rzecz Rozwoju (AECI). Pablo Solís podkreślił, że ta pishca jest pierwszą znalezioną w naukowo badanym kontekście archeologicznym w północnym Peru, a w skali kraju do tej pory odkryto ich niewiele.

Miejsce, w którym znlaziono pishca (fot.©ANDINA/Editora Perú)

Wyjaśnił, że jak dotąd odnaleziono je i odnotowano tylko w trzech miejscach poza Ollape: w Tres Palos huaca w kompleksie archeologicznym Maranga, położonym w Parque de las Leyendas w Limie; w świątyni Inków Pachacamac, gdzie znajdowała się wyrocznia, również w Limie; oraz w cytadeli Inków Machu Picchu w Cuzco. Poza Peru, niektóre pishca odnaleziono w północno-zachodniej Argentynie, na obszarze Tahuantinsuyo, gdzie Inkowie przebywali w szczytowym okresie imperium.

Wykopaliska w Ollape (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

Pablo Solís podkreślił również, że pishca odkryta w Ollape jest podobna do innych znalezionych w wyżej wymienionych miejscach pod względem pryzmatycznego i wydłużonego kształtu, z obrobionymi powierzchniami i poziomymi nacięciami na ścianach. Podstawa ma 2,2 cm, górna część 1,4 cm, a wysokość 2,6 cm. Różni się jednak materiałem, z którego jest wykonany, ta została wyrzeźbiona z piaskowca, podczas gdy te znalezione w Tres Palos huaca, Pachacamac i Machu Picchu wykonane są z drewna i ceramiki. Archeolog zaznaczył, że chociaż do określenia wieku pishca odkrytej w Ollape konieczne jest datowanie radiowęglowe, to na podstawie odkrytych tam elementów ceramicznych można stwierdzić, że pochodzi ona z okresu okupacji regionu Amazonii przez Inków, w okresie późnego horyzontu, około 1400 r. Pablo Solís podkreślił, że odkrycie to pokazuje, iż w Ollape jest jeszcze wiele do odkrycia, biorąc pod uwagę, że w sierpniu tego roku natrafiono na trzy głowice czopowe i ponad 200 struktur, a w październiku 2025 r. dwa podziemne kanały. Dodał, że wykopaliska w Ollape będą kontynuowane do listopada bieżącego roku i że spodziewane jest dalsze finansowanie, aby można było przeprowadzić dalsze wykopaliska, ponieważ w tym miejscu jest jeszcze wiele do zbadania.