Kości lisa znalezione w Cañada Seca mogą świadczyć o jego udomowieniu

Oryginalny artykuł: Fox bones found in ancient Argentinian burial site might have been from a human pet 

Zespół archeologów, antropologów i specjalistów od ewolucji z Argentyny, Wielkiej Brytanii i Niemiec przedstawił możliwe dowody na to, że około 1500 lat temu oswojony lis towarzyszył łowcom-zbieraczom na terenach dzisiejszej Argentyny. Podczas prac wykopaliskowych na stanowisku Cañada Seca, położonym około 210 km od Mendozy w Argentynie, znaleziono szczątki lisa pochowanego wraz z człowiekiem. Cañada Seca została odkryta w 1991 roku i od tego czasu natrafiono tam na szkielety 24 łowców-zbieraczy, pochodzące sprzed około 1500 lat.

CS (czerwona gwiazdka) przedstawia położenie stanowiska Cañada Seca
(źródło ilustracji: Royal Society Open Science)

Nie wszystkie papugi były sprowadzane przez dawnych mieszkańców południowo-zachodniej Ameryki Północnej

Oryginalny artykuł: Old bone links lost American parrot to ancient Indigenous bird trade 

Na terenie różnych stanowisk archeologicznych w południowo-zachodniej Ameryce Północnej, datowanych na VII lub VIII wiek od lat natrafiano na szczątki papug w grobach i na śmietniskach. Niezależnie od ich stanu zachowania zazwyczaj zakładano, że papugi były sprowadzane z innych ziem. Głównym powodem takiego podejścia był fakt, że najczęściej znajdowane tam papugi ary żyją w lasach deszczowych i na sawannach, a zatem musiały dotrzeć w wyniku wymiany handlowej ze społecznościami zamieszkującymi Meksyk. Jednak nowe badania, które przeprowadził John Moretti (z University of Texas w Austin, USA) pokazują, że część szczątków należy do papug grubodziobych, żyjących niegdyś na tych ziemiach.

Papuga grubodzioba (fot. U.S. Fish, Wildlife Service)

Europejczycy mogli doprowadzić do wyginięcia wielu gadów na wyspach Gwadelupy

Oryginalny artykuł: European colonists may have driven the extinction of 50-70% of snakes and lizards on the Guadeloupe 

Do tej pory, badając wpływ człowieka na bioróżnorodność, uczeni głównie zwracali uwagę na wymarłe gatunki dużych zwierząt, a mniejsze nie wzbudzały już takiego zainteresowania. Nie prowadzono też w tym zakresie systematycznych prac archeologicznych i paleontologicznych. Obecnie Corentin Bochaton (z Instytutu Maxa Plancka w Niemczech) oraz jego współpracownicy (z Francji, Australii, USA i Kanady) postanowili przyjrzeć się gadom na wyspach Gwadelupy na Karaibach. Na wyspach tych zachowały się skamieniałości z późnego plejstocenu i holocenu, co pozwoliło na odtworzenie ewolucyjnej historii i różnorodności gadów w przeciągu 40 000 lat. 

Szczątki kostne jaszczurek wykorzystane w badaniach
(źródło ilustracji: Science Advances)

Zmumifikowane papugi świadczą o transporcie ptaków na pustynię Atakama

Oryginalny artykuł: Mummified parrots point to trade in the ancient Atacama desert

Znalezione na pustyni Atacama w północnym Chile zmumifikowane ptaki dowodzą, że dawne wspólnoty sprowadzały na te ziemie żywe papugi i ary. Ptasie pióra były bardzo cenione w Ameryce prekolumbijskiej. Jak podaje kierujący zespołem uczonych antropolog José M. Capriles (z Pennsylvania State University), chociaż papugi i ary nie występują w rejonie Atakamy, to archeolodzy znaleźli ich pióra na terenie stanowisk archeologicznych: w pochówkach osób o wysokim statusie społecznym oraz zachowane w skórzanych pojemnikach lub innym materiale ochronnym. Zdaniem badaczy, żywe ptaki musiały być transportowane w wyjątkowo trudnych warunkach.

Zmumifikowana ara znaleziona na terenie stanowiska Pica 8 w północnym Chile
(fot. Calogero Santoro i José Capriles)

Analiza szczątków psów odkrytych w rejonie wyspy Vancouver (Kanada)

Oryginalny artykuł: Ancient diet of the wool dog

Przy zachodnim wybrzeżu wyspy Vancouver (Kanada), ziemie zamieszkiwane przez Tseshaht First Nation obejmują grupę Wysp Broken z tysiącami lat historii. Od kilku lat członkowie tamtejszej społeczności dzielą się swą wiedzą i kulturą z uczonymi z University of Victoria i Hakai Institute (Kolumbia Brytyjska, Kanada) oraz ze studentami. Wynikiem tej współpracy była analiza izotopowa szczątków udomowionych psów sprzed 3000 lat, w tym wymarłej rasy białego, długowłosego psa określanego jako „wool dog” i przypominającego wyglądem włochatego szpica. Szczątki psa zostały znalezione na wyspie Keith (Kakmakimilh), na terenie dawnej osady Tseshaht na Wyspach Broken. 

Wyspa Keith, na której prowadzono badania we współpracy z ludnością Tseshaht First Nation (fot. Hakai Institute)

Co szczątki zwierząt mówią o zmianach w diecie mieszkańców Ceibal (Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Buried with snails

Ceibal (Petexbatun, Gwatemala), jedno z najstarszych miast Majów, było zamieszkiwane przez ponad 2000 lat, od około 1000 r. p.n.e. Chociaż ośrodek został opuszczony w 950 r., to grupy ludności powróciły tam w latach 1000-1200. Prowadzone na terenie Ceibal i w jego okolicy prace archeologiczne objęły znaczny obszar związany z różnymi okresami rozwoju miasta. Obecnie Ashley Sharpe (z Smithsonian Tropical Research Institute, Panama) oraz współpracujący z nią uczeni z USA i Gwatemali opublikowali wyniki analiz ponad 35 000 szczątków kostnych zwierząt i fragmentów muszli znalezionych podczas wykopalisk. Otrzymane rezultaty pozwalają zaobserwować, jak wykorzystywano w Ceibal zwierzęta i jak wraz z upływem lat zmieniała się dieta tamtejszych mieszkańców.

Stanowisko archeologiczne Ceibal (Petexbatun, Gwatemala)

Znaczenie boa dusicieli dla mieszkańców Małych Antyli

Oryginalny artykuł: Beads made of boa bones identified in lesser Antilles

Obecnie węże boa są bardzo rzadko spotykane na Małych Antylach na Morzu Karaibskim, a jeszcze trudniej natrafić na pozostałości tych dusicieli w tamtejszych kontekstach archeologicznych. Chcąc wyjaśnić przyczyny takiej sytuacji, Corentin Bochaton z Instytutu Maxa Plancka i Uniwersytetu w Bordeaux przeprowadził interdyscyplinarne badania, łączące świadectwa archeologiczne z danymi uzyskanymi ze źródeł historycznych i biologicznych. Uczony przeanalizował szczątki zwierząt pochodzące z trzech miejsc: Dizac Beach na Martynice, Basse-Terre Cathedral na Basse-Terre (Gwadelupa) i Pointe Gros Rampart na La Désirade (Gwadelupa). Zdołał zidentyfikować osiem kręgów należących do węża boa. Są to jedyne zmodyfikowane kości węża znalezione na Małych Antylach, co może wskazywać na znaczenie boa dusicieli dla prekolumbijskich społeczności indiańskich.

Kręgi węży boa znalezione na Małych Antylach (autor: Corentin Bochaton)

Wiwarium Moctezumy

Kiedy Hiszpanie dotarli do stolicy Mexików, Tenochtitlan, byli zafascynowani wyglądem miasta i w swych relacjach opisywali codzienne życie i zwyczaje mieszkańców, a także najważniejsze budowle, w tym szczególne miejsce, w którym trzymano najróżniejsze zwierzęta. Wspominany przez kronikarzy zwierzyniec do dziś interesuje uczonych. W numerze 150. czasopisma Arquoelogía Mexicana, meksykański archeolog z ENAH (Escuela Nacional de Antropología e Historia), Israel Elizalde Mendez, uczestniczący w Projekcie Templo Mayor od 2009 roku, zaprezentował wyniki swoich badań dotyczących owego wiwarium Moctezumy, o którym w XVI-XVII w. wspominali: Hernán Cortés, Bernal Díaz del Castillo, Andrés de Tapia, Pedro Mártir de Anglería, Alonso Zuazo, Gonzalo Fernández de Oviedo, Toribio de Benavente „Motolinia”, Francisco Cervantes de Salazar, Francisco López de Gómara, Bernardino de Sahagún, Juan de Torquemada, Antonio de Solís i Antonio Herrera. Dzięki informacjom kronikarzy wiadomo, że w momencie przybycia Hiszpanów w 1519 roku, na terenie Tenochtitlan istniały co najmniej dwa wydzielone miejsca: ptaszarnia i zwierzyniec. Jak widać na mapie Tenochtitlan, przypisywanej Cortesowi i wydanej w Norymberdze w 1524 r., wiwarium znajdowało się na tyłach sakralnej części miasta, w pobliżu pałacu, który zamieszkiwał Moctezuma Xocoyotzin.

Mapa Tenochtitlan, przypisywana Cortesowi, z zaznaczononym miejscem,

w którym znajdowało się wiwarium

Psy towarzyszyły ludziom w Ameryce już 10 000 lat temu

Oryginalny artykuł: Dogs lived and died with humans 10000 years ago in the Americas

W XX wieku, w środkowo-zachodniej części amerykańskiego stanu Illinois, na terenie dwóch dawnych osad oddalonych od siebie o około 30 kilometrów natrafiono na pochówki psów. W Stilwell II odkryto szczątki jednego psa w 1960 r., a w latach 70. w Koster – szkielety dwóch psów. Obecnie, wykorzystując najnowsze techniki badawcze, Angela Perri z Durham University (Anglia) i jej zespół ustalili, że owe psy żyły około 10 tysięcy lat temu i tym samym można je uznać za najstarsze znane udomowione psy w Ameryce. Do tej pory  najwcześniejsze świadectwa obecności psów w Ameryce, pochodzące sprzed niemal 9300 lat znaleziono na terenie stanu Teksas. Jak podaje Angela Perri, są to jednocześnie najstarsze znane pochówki pojedynczych psów na świecie, gdyż co prawda w Niemczech, w rejonie Bonn-Oberkassel natrafiono na szkielet psa sprzed około 14 tysięcy lat, ale w tym samym pochówku złożono dwie osoby, a zatem pies jedynie im towarzyszył. Amerykańskie pochówki, zawierające wyłącznie szczątki psów wskazują, że dawni ludzie okazywali szczególne względy tym zwierzętom. Brak nacięć na kościach, które sugerowałyby użycie kamiennych narzędzi dowodzi, że psy nie zostały zabite, lecz zmarły z przyczyn naturalnych.

Pochówek psa w Koster (źródło fot.: ScienceNews)

Zmumifikowana papuga z jaskini w San Francisco de Borja może pochodzić sprzed 2000 lat

Oryginalny artykuł: Datan en 2000 anos de antigueedad, cabeza momificada de guacamaya hallada en cueva Avendanos, Chihuahua

W 2016 roku, w jaskini w gminie San Francisco de Borja (stan Chihuahua, Meksyk) odkryto przypuszczalny kontekst grzebalny z licznymi przedmiotami, wśród których znajdowała się zmumifikowana w sposób naturalny papuga ara. W ramach meksykańskiego projektu badawczego, podjętego przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), przeprowadzono w laboratorium Pennsylvania State University (USA) datowanie radiowęglowe, które wykazało, że szczątki papugi mogą pochodzić sprzed około 2000 lat, co oznacza, że można je uznać na najstarsze spośród wszystkich znalezionych do tej pory w kontekstach archeologicznych nie tylko w północnym Meksyku, ale i na południowo-zachodnich ziemiach Stanów Zjednoczonych. Z projektem, którym kieruje Emiliano Gallaga Murrieta z INAH, współpracują obecnie amerykańscy archeolodzy, Patricia A. Gilman (z University of Oklahoma) i Steve Plog (z University of Virginia). Celem badań jest określenie, ile papug znalezionych w kontekstach kulturowych na południowo-zachodnich ziemiach Stanów Zjednoczonych pochodzi z Paquimé, a ile zostało sprowadzonych z Mezoameryki. Specjaliści amerykańscy, poza datowaniem radiowęglowym przeprowadzają też analizy strontu i DNA w próbkach pobranych ze szczątków ptaków znalezionych na terenie stanowisk archeologicznych w USA, do których dołączyli obecnie papugę z jaskini w San Francisco de Borja.

Zmumifikowana papuga ara z jaskini w San Francisco de Borja (fot. Victor Ortega, EAHNM, INAH)

Mieszkańcy Teotihuacan przetrzymywali zwierzęta drapieżne w niewoli

Oryginalny artykuł: Early captive carnivore remains found in ancient Mexican ruins

Od dawna uczeni interesują się sposobem, w jaki przedstawiciele dawnych cywilizacji postępowali z dzikimi zwierzętami. W starożytnym Rzymie wykorzystywano je podczas walk gladiatorów, a w starożytnym Egipcie – mumifikowano. A jak wyglądała sytuacja w Mezoameryce? Do tej pory, dzięki zapiskom hiszpańskich kronikarzy było wiadomo, że w XIV wieku, władca Mexików – Moctezuma – miał własny ogród zoologiczny w Tenochtitlan. Najnowsze badania, które przeprowadzili antropolodzy: Nawa Sugiyama (ze Smithsonian Institution w Waszyngtonie) oraz Andrew D. Somerville i Margaret J. Schoeninger (z  University of California w San Diego), dostarczają nowych dowodów pochodzących z  Teotihuacan, które w okresie od I do VI w. n.e. było największym miastem Mezoameryki. Wyniki badań, opublikowane w PLOS ONE świadczą, że zwierzęta drapieżne były łapane i przetrzymywane w niewoli już około 1000 lat wcześniej.

Malowidło z Teotihuacan, przedstawiającę pumę

Podczas prac wykopaliskowych, prowadzonych w Piramidzie Słońca i Piramidzie Księżyca w latach 1998-2004, natrafiono na liczne depozyty ofiarne, zawierające różne przedmioty oraz szczątki ludzi i zwierząt. Wspomniani uczeni postanowili przeprowadzić badania szkieletów 194 zwierząt, gdyż stanowią one świadectwo jednych z najwcześniejszych w Mezoameryce ofiar składanych ze zwierząt. Szczególną uwagę zwrócili na szczątki wilków, orłów, jaguarów i pum.

Rekonstrukcja szczątków zwierząt i ludzi, znalezionych w Piramidzie Księżyca w Teotihuacan
(autorzy ilustracji: G. Pereira i N. Sugiyama)

Papuga Ara macao a stratyfikacja społeczna w Pueblo Bonito

Oryginalny artykuł: Scarlet macaw skeletons point to early emergence of Pueblo hierarchy

Nowe badania szczątków papugi ary (Ara macao), znalezionych na terenie dawnego Pueblo wskazują, że na południowo-zachodnich ziemiach obecnych Stanów Zjednoczonych hierarchia społeczno-polityczna była zauważalna znacznie wcześniej niż do tej pory sądzono. Uczeni ustalili bowiem, że papugi, których błyszczące, czerwone i niebieskie pióra były wysoko cenione przez kulturę Pueblo sprowadzano z odległości setek kilometrów, z północnych terenów Mezoameryki już począwszy od X wieku. Wyniki badań, opublikowane w Proceedings of the National Academy of Sciences sugerują, że nabywanie i sprawowanie kontroli nad handlem papugami, podobnie jak w przypadku kakao i turkusów, wpłynęły na formowanie się zhierarchizowanego społeczeństwa. Jak podkreśla główny autor publikacji, dr Adam Watson z Wydziału Antropologii przy American Museum of Natural History, datowanie szczątków papug dowodzi istnienia dalekosiężnych sieci handlowych, a zatem wyniki badań sugerują, że nabywanie papug nie było efektem ubocznym wzrostu społeczeństwa w Chaco, lecz  stanowiło raczej związek przyczynowy.

Pozostałości jednej z budowli w Chaco Canyon (fot. Troy Cline)

Od kilkudziesięciu lat archeolodzy wiedzieli, że prekolumbijscy mieszkańcy Pueblo z południowo-zachodnich ziem Stanów Zjednoczonych sprowadzali najróżniejsze towary z Mezoameryki, w tym muszle morskie z Zatoki Kalifornijskiej, miedź i wykonane z niej dzwoneczki – z zachodniego Meksyku, kakao – z regionów neotropikalnych. Na liście tej znajdowały się również ptaki tropikalne, zwłaszcza papugi ary, których szczątki znaleziono na terenie wielu stanowisk na południowym zachodzie, szczególnie w Chaco Canyon w stanie Nowy Meksyk, dużym centrum kulturowym, które było gęsto zamieszkane w latach 800 – 1200 n.e. i wyróżniało się wieloma kilkupiętrowymi „wielkimi domami”. Ptaki pochodziły z lasów deszczowych Ameryki, głównie z ziem na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, Ameryki Środkowej i północnych krańców Ameryki Południowej, a zatem ich obecność w Chaco Canyon wskazuje na istnienie dalekosiężnych sieci handlowych, zazwyczaj typowych dla złożonych społeczeństw.