Ceramika pozwala poznać szlaki wodne pomiędzy wyspami na Karaibach

Oryginalny artykuł: Indigenous communities used the Caribbean Sea as an aquatic highway 

Dla ludności zamieszkującej tysiące wysp na Morzu Karaibskim jedynym sposobem utrzymywania wzajemnych kontaktów i wymiany towarowej były trasy morskie. Nawet słowo „kanoe” wywodzi się od terminu „kana:wa”, używanego przez Arawaków z Karaibów do określenia czółna wydrążonego z pnia drzewa. Jednak zrekonstruowanie tych szlaków wodnych nie jest łatwym zadaniem i można jedynie opierać się na śladach zachowanych w rejestrach archeologicznych. Naukowcy z Muzeum Historii Naturalnej na Florydzie, chcąc dowiedzieć się więcej o tych dawnych trasach morskich ludności z Karaibów, postanowili poświęcić więcej czasu ceramice i przeanalizowali 96 fragmentów wypalanych naczyń  pochodzących z jedenastu wysp. Uczeni podkreślają, że były to – jak do tej pory – najszersze tego rodzaju badania przeprowadzone na Wielkich Antylach i po raz pierwszy w przypadku ceramiki z Wysp Lukajskich, które obejmują Bahamy, Turks i Caicos. Lindsay Bloch zaznacza, że wcześniej skupiano się zazwyczaj na jednym miejscu lub jednej wyspie.

Jedno z naczyń ceramicznych znalezionych na Karaibach
(fot. Kristen Grace, Muzeum Historii Naturalnej na Florydzie)

Mapy szlaków handlowych w Mezoameryce

Oryginalny artykuł: Las rutas de intercambio comercial contribuyeron al mestizaje de Mesoamerica

Amalia Attolini Lecón z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) sporządza mapy dawnych szlaków handlowych, które łączyły Tenochtitlan z ośrodkami położonymi w rejonie Zatoki Meksykańskiej, ziemiami Majów i innymi regionami kulturowymi Mezoameryki. Korzysta przy tym ze źródeł historycznych, kodeksów, rejestrów danin, map, raportów z wykopalisk archeologicznych, badań lingwistycznych i etnograficznych. Na mapach nanosi również informacje o daninach składanych władcom Mexików. W czasach prekolumbijskich szlaki handlowe służyły nie tylko do transportu surowców i gotowych produktów, były również drogami, którymi wędrowali ludzie, a wraz z nimi ich obyczaje i poglądy, łącząc ze sobą społeczności z późnego okresu postklasycznego (lata 1200-1521). Dzięki rozległej sieci dróg Mexikowie zdołali rozszerzyć zakres swego panowania, docierając do odległych ziem, podporządkowując sobie tamtejszą ludność i przywłaszczając sobie ich surowce poprzez zmuszanie do składania danin.

Mapa ziem wokół Zatoki Meksykańskiej, ukazująca daniny płacone przez tamtejsze ośrodki
(autor: Amalia Attolini Lecón, INAH0

Papuga Ara macao a stratyfikacja społeczna w Pueblo Bonito

Oryginalny artykuł: Scarlet macaw skeletons point to early emergence of Pueblo hierarchy

Nowe badania szczątków papugi ary (Ara macao), znalezionych na terenie dawnego Pueblo wskazują, że na południowo-zachodnich ziemiach obecnych Stanów Zjednoczonych hierarchia społeczno-polityczna była zauważalna znacznie wcześniej niż do tej pory sądzono. Uczeni ustalili bowiem, że papugi, których błyszczące, czerwone i niebieskie pióra były wysoko cenione przez kulturę Pueblo sprowadzano z odległości setek kilometrów, z północnych terenów Mezoameryki już począwszy od X wieku. Wyniki badań, opublikowane w Proceedings of the National Academy of Sciences sugerują, że nabywanie i sprawowanie kontroli nad handlem papugami, podobnie jak w przypadku kakao i turkusów, wpłynęły na formowanie się zhierarchizowanego społeczeństwa. Jak podkreśla główny autor publikacji, dr Adam Watson z Wydziału Antropologii przy American Museum of Natural History, datowanie szczątków papug dowodzi istnienia dalekosiężnych sieci handlowych, a zatem wyniki badań sugerują, że nabywanie papug nie było efektem ubocznym wzrostu społeczeństwa w Chaco, lecz  stanowiło raczej związek przyczynowy.

Pozostałości jednej z budowli w Chaco Canyon (fot. Troy Cline)

Od kilkudziesięciu lat archeolodzy wiedzieli, że prekolumbijscy mieszkańcy Pueblo z południowo-zachodnich ziem Stanów Zjednoczonych sprowadzali najróżniejsze towary z Mezoameryki, w tym muszle morskie z Zatoki Kalifornijskiej, miedź i wykonane z niej dzwoneczki – z zachodniego Meksyku, kakao – z regionów neotropikalnych. Na liście tej znajdowały się również ptaki tropikalne, zwłaszcza papugi ary, których szczątki znaleziono na terenie wielu stanowisk na południowym zachodzie, szczególnie w Chaco Canyon w stanie Nowy Meksyk, dużym centrum kulturowym, które było gęsto zamieszkane w latach 800 – 1200 n.e. i wyróżniało się wieloma kilkupiętrowymi „wielkimi domami”. Ptaki pochodziły z lasów deszczowych Ameryki, głównie z ziem na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, Ameryki Środkowej i północnych krańców Ameryki Południowej, a zatem ich obecność w Chaco Canyon wskazuje na istnienie dalekosiężnych sieci handlowych, zazwyczaj typowych dla złożonych społeczeństw.

Tysiąc lat temu Alaska handlowała z Chinami, Koreą i Jakucją

Evidence of Pre-Columbus Trade Found in Alaska House. Live Science 16.04.2015.

Artefakty z brązu i obsydianu odkryte w budynku mieszkalnym sprzed 1000 lat na stanowisku Rising Whale na Alasce wskazują na kontakty handlowe między wschodnią Azją a Nowym Światem. Zdaniem Owena Masona z University of Colorado nowe znaleziska wraz z innymi przedmiotami znalezionymi w ciągu ostatnich 100 lat pokazują, że ludzie i towary docierały do Alaski z Chin, Korei i Jakucji na długo, zanim Krzysztof Kolumb dotarł do Morza Karaibskiego w 1492. 

Wykopaliska na stanowisku Rising Whale (fot. Jeremy Foin, UC Davis)

Mapy cyfrowe tras lądowych Mexików

Oryginalny artykuł: Buscan construir mapas digitales de las rutas de transporte en el Imperio Mexica

Którędy wiodły szlaki handlowe Mexików? Jak kontrolowali oni podległe im ziemie? Jakimi drogami docierały do nich daniny? Jak przemieszczały się wojska Mexików? To tylko część pytań, na które stara się znaleźć odpowiedzi Igor Lugo Olmos, badacz z Regionalnego Centrum Badań Interdyscyplinarnych (CRIM) na UNAM (Universidad Nacional Autónoma de Mexico) w mieście Meksyk. Niektóre z tych tajemnic zamierza on rozwiązać w ramach prac nad systemem transportu dawnych cywilizacji. Celem projektu jest przygotowanie map cyfrowych, które wskażą te trasy z dobrym przybliżeniem, dzięki czemu będzie można lepiej poznać, jak rozwijała się cywilizacja Mexików.

Wojownicy Mexików (Kodeks Mendoza)

Ślady Olmeków na ziemiach stanu Guerrero

Oryginalny artykuł: Identifican nuevos sitios de filiacion olmeca en Guerrero

Na terenie stanu Guerrero (Meksyk), specjaliści Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) zidentyfikowali osiem nowych stanowisk archeologicznych kultury Olmeków. Tym samym zwiększają one liczbę 30 ośrodków olmeckich, zarejestrowanych do tej pory. Ślady Olmeków na ziemiach Guerrero zostały potwierdzone odkryciem licznych figurek, siekierek wotywnych z zielonego kamienia, przedmiotów z jadeitu i ceramiki. Podczas VI Okrągłego Stołu w Taxco, konferencji poświęconej antropologii i historii stanu Guerrero, w której uczestniczą badacze ze stanów Guerrero i Morelos oraz z Dystryktu Federalnego, Miguel Pérez Negrete z INAH przekazał, że w ostatnich dziesięciu latach natrafiono na kilkadziesiąt różnych przedmiotów, które pozwalają ustalić możliwe szlaki handlowe Olmeków, łączące centrum Meksyku z wybrzeżem Oceanu Spokojnego. Nowe stanowiska Olmeków zostały zarejestrowane na terenie San Marcos, San Luis Acatlán, Acapulco, Atoyac, Ometepe i Petatlán.

Figurka olmecka znaleziona na terenie stanu Guerrero (fot. INAH)

Pierwszy atlas inuickich szlaków w Arktyce

Oryginalny artykuł: First atlas of Inuit Arctic trails launched. Phys.org 10.06.2014.

Naukowcom udało się stworzyć mapę tras, którymi rdzenni mieszkańcy Arktyki od wieków nawigują po lądzie, morzu i lodzie, dzięki wiedzy przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Mapa ta została opublikowana online pod adresem paninuittrails.org jako interaktywny atlas, który powstał na podstawie zapisków historycznych, map, nazw szlaków i miejsc oraz publikowanych i niepublikowanych sprawozdań ze spotkań z Inuitami z XIX i XX wieku. Pokazuje on po raz pierwszy pan-Eskimoski świat, który powoli znika wraz ze zmniejszającą się pokrywą lodową i rosnącą siłą przemysłu wydobywczego. Specjaliści argumentują, że atlas jest istotny nie tylko jako próba ratowania dóbr kultury, ale przede wszystkim jako dowód na obecność i zasięg inuickiej kultury, związki między różnymi grupami, historię ich suwerenności i mobilności w tym bogatym w zasoby regionie oraz istnienie rozległej sieci szlaków handlowych.

Inuicki szlak (fot. Claudio Aporta)

Zagadkowe geoglify w Dolinie Chincha (Peru)

Oryginalne artykuły: Ancient desert glyphs pointed way fairgrounds

Oglądane z góry kamienie rozsypane w Dolinie Chincha w Peru wydają się na pierwszy rzut oka niepozorne, ale na pustyni tworzą linie, które ciągną się aż po horyzont. Okazuje się, że wyznaczone linie były przypuszczalnie dawnymi znakami, utworzonymi przez przedstawicieli kultury Paracas, zamieszkujących te ziemie ponad 2000 lat temu. Tak wytyczony szlak prowadził ludzi przez pustynię do miejsca spotkania w dniu przesilenia zimowego, które w Ameryce Południowej przypada w czerwcu.

Kultura Paracas kwitła na ziemiach południowego Peru w latach 800 – 100 p.n.e. i bezpośrednio poprzedzała kulturę Nazca, która zasłynęła ze swych linii, będących niekiedy prawdziwymi dziełami sztuki i przedstawiających najróżniejsze zwierzęta, od ptaków po małpy. Archeolodzy nazywają tego typu linie geoglifami, niezależnie od tego czy stanowiły formę artystyczną czy też służyły celom praktycznym. Jak wyjaśnia Charles Stanish, archeolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, również kultura Paracas pozostawiła po sobie dwa typy geoglifów w Dolinie Chincha. Usuwając ciemniejszą glebę pustyni pokrywającą jaśniejsze warstwy wapienia, dawni mieszkańcy utworzyli białe linie, które są widoczne z dużej odległości. Łatwo mogli je dostrzec ludzie z okolicznych wzgórz, wędrujący przez pustynię, a gdy juz dotarli do szczególnie zaznaczonych miejsc, wówczas pojawiały się geoglify innego rodzaju, a pozornie rozrzucone kamienie nabierały określonej formy i tworzyły nowe linie ciągnące się w stronę horyzontu.

Wytyczony szlak prowadzący do miejsca obserwacji zachodu słońca w dniu przesilenia 21 czerwca
(fot. Charles Stanish)

"Turkusowe" szlaki handlowe

Oryginalny artykuł: Turquoise trade network revealed

Najnowsze badania, którymi kieruje Sharon Hull, antropolog z Uniwersytetu Manitoba w Winnipeg (Kanada) pokazują, że około tysiąca lat temu Indianie Pueblo, zamieszkujący Kanion Chaco (na północnych ziemiach obecnego stanu Nowy Meksyk) i znani ze swych wielopiętrowych domów, wznoszonych z adobe (cegły suszonej na słońcu), pozyskiwali turkus dzięki rozległej sieci handlowej. Podczas prowadzonych latami prac archeolodzy znaleźli w różnych miejscach Kanionu Chaco ponad 200 tysięcy artefaktów z turkusu. Turkus, z którego wyrabiano biżuterię i figurki był dla kultury Pueblo tak cenny jak diamenty we współczesnych czasach.. Jak podkreśla Sharon Hull, Kanion Chaco był zawsze uważany za wielkie centrum turkusu, ale jak się okazuje, turkus wędrował szlakami handlowymi pomiędzy wschodem a zachodem. Początkowo sądzono, że turkus pochodził z zasobów leżących w odległości ponad 200 kilometrów, na terenie Cerrillos Hill, niedaleko obecnego Santa Fe (Nowy Meksyk). Jednak odkrycie innych, rozległych złóż turkusów na południowo-zachodnich ziemiach Stanów Zjednoczonych pozwoliło uczonym przypuszczać, że mieszkańcy Chaco nabywali część turkusów na drodze wymiany handlowej na znaczne odległości. Dowody były jednak dość poszlakowe, gdyż analiza chemiczna poszczególnych artefaktów nie wystarczała, aby przypisać je konkretnym złożom turkusów.

Budowle w Kanionie Chaco
(rekonstrukcja w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Pozostałości prekolumbijskiego nabrzeża portowego w Veracruz

Oryginalny artykuł: Encuentran posible muelle prehispanico en Veracruz

Na terenie ośrodka ceremonialnego Tabuco (stan Veracruz) zlokalizowano budowle, stanowiące przypuszczalnie część prekolumbijskiego portu Tuxpan. María Eugenia Maldonado Vite – odpowiedzialna za prace archeologiczne – podkreśla, że nowe znaleziska mogą być pozostałościami dawnego nabrzeża portowego, gdzie kontrolowano przepływ towarów i handel drogą morską w tym rejonie. Byłby to zatem pierwszy prekolumbijski port zlokalizowany przez archeologów nad Zatoką Meksykańską. Nowe odkrycie całkowicie zmienia spojrzenie na Tabuco, uważane dotychczas jedynie za centrum ceremonialne. Tabuco, leżące na brzegu rzeki Tuxpan, na wąskim pasie ziemi w odległości 5 kilometrów od morza, było miastem Huasteków. W latach czterdziestych XX wieku badania prowadził tam Gordon Ekholm, który ustalił, że Tabuco było zamieszkiwane w okresie protoklasycznym (100 r. p.n.e. – 250 r. n.e.) i we wczesnym okresie postklasycznym (lata 900 – 1200 n.e.).



Pozostałości dawnego nabrzeża portowego
w Tabuco (stan Veracruz) (fotografia INAH)

Co Blue Creek w Belize powie o schyłku kultury Majów

Oryginalny artykuł, zdjęcia i mapa: Archaeologists Investigate Secrets of Maya Collapse in Belize. Popular Archaeology 31.01.2013.

W tropikalnym lesie północnozachodniego Belize leżą ruiny średniej wielkości majańskiego centrum ceremonialnego znanego dziś jako "Blue Creek". Chociaż jest zdecydowanie mniejsze od bardziej znanych stanowisk takich jak Tikal, Calakmul czy Copan, również miało centralną dzielnicę z monumentalnymi budynkami publicznymi, choć jego rozmiar nie daje świadectwa bogactwu jego dawnych mieszkańców. O tym bogactwie świadczy natomiast odkrycie w Blue Creek piątego największego majańskiego depozytu jadeitu - mocnego, trwałego i pięknego kamienia, cenionego przez majańskie elity jako towar luksusowy. 

Naukowcy z Maya Research Center (MRP), amerykańskiej organizacji badawczej, od wielu lat badają Blue Creek, aby zrozumieć, dlaczego tak zamożne miasto kwitło w warunkach, które wielu badaczy określiłoby jako stosunkowo skromne.

Według Thomasa Guderjana, szefa MRP i pracownika University of Texas at Tyler, szczegółowe badania ujawniły, ze bogactwo Blue Creek pochodziło z dwóch źródeł. Pierwsze z nich to najbogatsze i najlepsze w Ameryce Środkowej gleby rolnicze, drugi składnik jego sukcesu ekonomicznego to łatwy dostęp do innych rynków dzięki handlowi. 

Naczynie wydobyte na stanowisku Blue Creek (fot. MRP)

Handel na ziemiach Majów

Ogromne zróżnicowanie ziem Majów pod względem geograficznym sprzyjało rozwojowi handlu, stanowiącego integralną część gospodarki i uzależniało od siebie poszczególne rejony. Już od późnego okresu preklasycznego szlaki handlowe wiodły głównie drogą rzeczną lub morską. Najlepszą sieć rzeczną miała strefa centralna, gdzie rzeki Pasión i Chixoy wpadają do wielkiej rzeki Usumacinta, tworząc najdłuższą trasę komunikacyjną w zachodniej części świata Majów. Umożliwiała ona bezpośredni kontakt pomiędzy wyżynnymi terenami Gwatemali a rejonami Petén oraz wybrzeżem Zatoki Meksykańskiej. Z kolei na wschodzie rzeka Motagua (w pobliżu obecnej granicy pomiędzy Gwatemalą i Hondurasem) i jej dopływy stanowiły najważniejszy szlak handlowy prowadzący do Morza Karaibskiego, podczas gdy rzeki Belize i New River wiodły w głąb lądu.



Wody Morza Karaibskiego stanowily jeden z ważnych szlaków handlowych Majów