Tzompantli z Frontera Comalapa ujawnia większą obecność kobiet i nowe wskazówki dotyczące jej symboliki

Oryginalny artykuł: Tzompantli de Frontera Comalapa revela mayor presencia femenina y nuevas pistas de su simbolismo

Podczas gdy w momencie odkrycia w 2012 r. tzompantli z Frontera Comalapa w Chiapas mroziło krew w żyłach odkrywców, którzy oglądali setki czaszek wewnątrz jaskini, dziś ten kontekst, dzięki postępowi w analizie, ujawnia nowe szczegóły dotyczące jego symboliki i osób, głównie kobiet, które w czasach prekolumbijskich zostały w nim złożone. We Frontera Comalapa zachowała się historia, którą badania INAH zaczynają rekonstruować: mogła być miejscem pielgrzymek i praktyk rytualnych społeczności Majów. Jak stwierdziła Sekretarz Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, dokładne badanie tego miejsca przybliża nam ich światopogląd i przekształca cud odkrycia w wiedzę publiczną o dziedzictwie Chiapas, które mamy obowiązek chronić i dzielić się nim. 

Tzompantli z Frontera Comalapa ujawnia silniejszą obecność kobiecą i nowe wskazówki dotyczące jej symboliki
(fot. Fabián González, INAH)

Eksperci z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), agencji Ministerstwa Kultury Rządu Meksyku, ustalili, że łączna liczba czaszek wynosi 165, z czego 83 należą do kobiet, a 79 do mężczyzn. W przypadku pozostałych trzech, ze względu na ich fragmentację, nie udało się ich zidentyfikować. Mimo, że próbka przedstawia pozorną równowagę pomiędzy obiema płciami, analiza osteologiczna pozwala nam na ponowną ocenę roli kobiet w starożytnych rytuałach, oświadcza Josuhé Lozada Toledo, badacz z Dyrekcji Studiów Archeologicznych agencji, pracujący w Centrum INAH Chiapas.

Biorąc pod uwagę ślady gotowania na kościach i sadzę na dachu tej naturalnej formacji, mogło to być miejsce pielgrzymkowe w czasach prekolumbijskich
(fot. Fabián González, INAH)

Po wstępnych badaniach grupy, przeprowadzonych przez antropologa fizycznego Javiera Montes de Paza, procesem szacowania płci zajęli się badacze Cristell Delesma Pérez i Abigail Reyes López. Ponieważ nie posiadali kości miednicy, ocenę przeprowadzono na podstawie dymorfizmów czaszki (drugiego najczęściej stosowanego czynnika różnicującego płeć po miednicy), takich jak kąt żuchwy (na ogół prosty u mężczyzn i zakrzywiony u kobiet) oraz obszar nadoczodołowy, wyraźniejszy u mężczyzn i bardziej subtelny lub płaski u kobiet. Inne odkryte aspekty dotyczące tzompantli z Comalapa to: obecność 15 czaszek niemowląt; ślady nacięć na szczątkach trzech osób oraz ślady gotowania, nie tylko na kościach, ale także w samej jaskini, ponieważ na podstawie archiwalnych dowodów fotograficznych zaobserwowano sadzę na sklepieniu formacji.

W tym kontekście, odkrytej w 2012 roku w jaskini w Chiapas, zidentyfikowano dotychczas 83 czaszki kobiet i 79 mężczyzn
(fot. Fabián González, INAH) 

Sugeruje to, że starożytni Majowie wchodzili do jaskini z pochodniami i być może odprawiali tam różne rytuały, które przekształciły ją w miejsce pielgrzymkowe, zakorzenione w życiu społecznym pobliskich wiosek, gdzie modlono się o deszcz lub organizowano inne ceremonie. Jeśli chodzi o wiek osobników, Lozada Toledo wyjaśnia, że przeważają młodzi dorośli w wieku od 25 do 35 lat, choć zidentyfikowano dwie osoby w wieku od 55 do 70 lat, co znacznie przekracza średnią długość życia sprzed epoki kolumbijskiej, która na obszarze Majów wynosiła około czterech dekad we wczesnym okresie postklasycznym (900–1200). Tzompantli z Comalapy jest niezwykłe ze względu na swoje cechy charakterystyczne, gdyż jego chronologia jest wcześniejsza niż epoki wielkich ołtarzy w środkowym Meksyku, wznoszonych w miastach takich jak Tenochtitlan w późnym okresie postklasycznym (1200–1521).

Czaszki wykazują dużą częstość modelowania czaszki, co było powszechną praktyką w czasach prekolumbijskich
(fot. Fabián González, INAH) 

Archeolog zauważa, że niektóre z tych struktur, takie jak Huei Tzompantli z Tenochtitlán, strategicznie umiejscowione w centrum Świętego Obszaru pływającego miasta, mogły opierać się na politycznej logice demonstrowania władzy, a jednocześnie być przestrzeniami mieszkalnymi, niezrozumiałymi z zachodniej perspektywy.  W wielu kulturach mezoamerykańskich dusze człowieka zamieszkiwały różne części ciała: teyolía w sercu, ihíyotl w wątrobie i tonalli w głowie, przy czym ta ostatnia była miejscem, w którym znajdowała się esencja jednostki. W tym kontekście tzompantli mogły być dużym nagromadzeniem „dusz”, składanych w ofierze bóstwom w świętych miejscach, takich jak jaskinie.

Proces określania płci przeprowadzili badacze Cristell Delesma Pérez i Abigail Reyes López
(fot. Fabián González, INAH) 

Odnosząc się do stanu zachowania szczątków kostnych, przechowywanych w Laboratorium Antropologii Fizycznej Centrum INAH w Chiapas, archeolog Cristell Delesma zauważa, że jest on dobry, zarówno w przypadku 165 czaszek, jak i 51 kości długich. Przykładem jest zachowany młoteczek słuchowy – mała kość, która ze względu na swój rozmiar – od 8 do 9 milimetrów – zazwyczaj nie jest zachowana w kontekstach archeologicznych. 

Według archeologa Josuhé Lozady tzompantli mogło być dużym zbiorem „dusz” składanych w ofierze bóstwom.
(fot. Fabián González, INAH)

Dodatkowe cechy zidentyfikowane w czaszkach obejmują ukształtowanie czaszki, głównie typu wyprostowanego, płytkowego (uzyskanego poprzez umieszczenie desek na głowie w dzieciństwie); brak żuchw w większości przypadków; oraz usuwanie zębów z górnej szczęki. Sugeruje to złożone rytuały ponownego wejścia i usuwania kości w celach ceremonialnych, podsumowuje Lozada Toledo.