Trwają prace na terenie X'baatún, stanowiska archeologicznego Majów

Oryginalny artykuł: Avanza el reconocimiento de X’baatún, sitio maya al interior del Parque Oxwatz, en Yucatán 

W 2024 roku archeolodzy z Meksyku i Hiszpanii prowadzili prace na terenie miasta Majów X'baatún (post: „X'baatún, dobrze zachowane miasto Majów na Jukatanie”). W ostatnich tygodniach 2025 roku ponownie udali się do parku Oxwatz w Tekal de Venegas na Jukatanie, aby kontynuować badania tego stanowiska, które na podstawie postępów prac w każdym sezonie terenowym ujawnia rozległość, jaką osiągnęło w ciągu pięciu wieków zamieszkiwania, między 700 a 1200. Jak przekazał Juan García Targa, okazało się, że teren jest znacznie większy, niż wcześniej sądzono. Na tym obszarze, otoczonym murem, znajduje się około 60 budowli. Począwszy od Budowli 1, konstrukcje znajdują się we wszystkich czterech kierunkach, a Kukulá, która prawdopodobnie była częścią miasta, znajduje się kilometr dalej i ma co najmniej pięćdziesiąt budowli.

Plan X'baatun przygotowany przez Xaviera Sicart Chavarria (Projekt X'baatun 2025) 

Jak wyjaśnił Juan García Targa, przez kilka tygodni w X'baatún, badania powierzchniowe uzupełniono o wysokiej rozdzielczości badania topograficzne budowli centralnych. Projekt, którym poza Juanem García Targa, archeologiem z Universidad de Barcelona kieruje Carmen Varela Torrecilla z Universidad de Cantabria w Santander, a który uzyskał poparcie Rady Archeologii Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), obejmuje również lokalizację GPS oraz badania oparte na fotogrametrii z wykorzystaniem dronów.

Jedna z aguad na terenie X'baatun (Projekt X'baatun 2025)

W tym kontekście archeolog zwraca uwagę na kompleks mieszkalny o długości około 35 metrów z każdej strony, z bramą, Budowlą 13, rozmieszczoną wokół placu i małą piramidą, zwaną Budowlą 15, o długości 9 metrów z każdej strony i wysokości 4 metrów. Jak podkreśla Juan García Targa, jest to bardzo estetyczny kompleks, który pozwolił odkryć nowy typ budowli, a także zawiera elementy architektoniczne stylu Puuc w lokalnej wersji.

Pozostałości dawnych budowli na terenie X'baatun (Projekt X'baatun 2025)

W X'baatún można zaobserwować cechy typowe dla stylu Puuc, co jest widoczne w pomieszczeniach wielu budowli, a także w kolumnach i sklepieniach wykonanych z tzw. „piedras-botas” charakterystycznych dla wczesnego stylu Puuc. Ten styl architektoniczny rozwinął się między w latach 500-1000 i dominował w miejscach położonych w górzystym regionie południowo-zachodniego Jukatanu, takich jak Uxmal, Kabah, Sayil, Xlapak, Labna i Oxkintok; obecnie wiadomo, że wywarł on również wcześniejszy wpływ na bardziej odległe miejsca, takie jak X'baatun, w sercu równiny Jukatanu.

Pozostałości dawnych budowli w X'baatun (Projekt X'baatun 2025)

Podobnie wstępne badanie pozostałości ceramicznych odnalezionych na powierzchni oraz wykopów badawczych, przeprowadzone przez archeolog Carmen Varela, wskazuje na możliwe powiązanie między tym a stanowiskiem Ek' Balam na pewnym etapie jego historii, na podstawie zaobserwowania pewnych importowanych fragmentów. Ponadto na Wydziale Nauk Antropologicznych Uniwersytetu Autonomicznego Jukatanu (Uady) dokonano przeglądu sześciu lat pracy interdyscyplinarnej, która z kolei opierała się na wiedzy i umiejętnościach pracowników ze społeczności Tekal de Venegas i Dzoncauich. Wydział ten zgromadził zespół akademicki i studencki, który przyczynił się do jego badań, rejestracji i zrozumienia, utworzony w tym sezonie przez profesora Héctora Hernándeza Álvareza oraz studentów, takich jak Daniel Luna Konik, Ángel Francisco Che Pool, Candy Aslim Bermeo, Tonatiuh Téllez, Zamna Rodríguez González i David Alejandro Ku.

Pozostałości dawnych budowli na terenie X'baatun (Projekt X'baatun 2025)

Juan García Targa wskazuje, że ta dywersyfikacja zadań wiązała się również z wykonaniem dokumentacji za pomocą dołów stratygraficznych o wymiarach 3 na 1,5 m oraz większych dołów badawczych; a także z przeglądem dokumentacji rancza, które było częścią dawnej hacjendy, oraz z badaniem skromnych domów, w których mieszkali ich opiekunowie, a także materiałów, które musiały być częścią wypełnienia platform prekolumbijskich oraz innych materiałów pochodzenia kolonialnego i współczesnego. Oprócz poparcia Wydziału Nauk Antropologicznych Uniwersytetu Uady, projekt X'baatún może pochwalić się wsparciem naukowym i logistycznym Uniwersytetu Stanowego Nowego Meksyku w Stanach Zjednoczonych oraz Universidad de Cantabria w Santander w Hiszpanii. Ponadto projekt jest wspierany przez Fundació Catalunya-America oraz firmy, których siedziby podatkowe znajdują się w prowincjach Barcelona i Tarragona, takie jak Precisions Magnetics, Vallès Group, Corporación Tomás Gràcia, Construccions Montornès, Sunway i Vioca Grup Immobiliari.