W Sacsayhuamán odkryto ukryty system miejski dróg, tarasów i budowli

Oryginalny artykuł: Descubren en Sacsayhuamán un sistema urbano oculto de vías, terrazas y estructuras, que replantea el origen de la capital del imperio Inca 

Szeroko zakrojony program teledetekcji, przeprowadzony na gęstej roślinności Parku Archeologicznego Sacsayhuamán, pozwolił na odkrycie sieci układów dróg, systemów tarasowych i budowli architektonicznych, które wcześniej pozostawały niewidoczne, co zmusza do ponownego rozważenia faz kształtowania się stolicy Imperium Inków. Dane, uzyskane w ramach międzynarodowego projektu Początki stolicy Inków, finansowanego przez program OPUS Narodowego Centrum Nauki w Polsce i koordynowanego przez Aleksieja Vranicha z Centrum Studiów Andyjskich Uniwersytetu Warszawskiego, zostały opracowane przez misję ITACA Instytutu Nauk o Dziedzictwie Kulturowym Włoskiej Narodowej Rady Badań Naukowych (CNR ISPC) pod kierownictwem Nicoli Masiniego. 

Mury poligonalne w Sacsayhuamán. Detal imponujących murów kamiennych perfekcyjnie obrobionych, stanowiących świadectwo zaawansowanych technik Inków (Fot. CNR ISPC - Missione ITACA)

Badania przeprowadzono na obszarze około 69 hektarów i opierały się na ścisłym protokole ingerencji nieinwazyjnej, co pozwoliło na odtworzenie dokładnej morfologii terenu i wykrycie anomalii antropogenicznych bez naruszenia ani jednego centymetra warstw historycznych. Aby to osiągnąć, specjaliści Nicodemo Abate i Gabriele Ciccone z oddziału CNR ISPC w Potenzie wdrożyli system akwizycji danych LiDAR, wykorzystując drony i techniki fotogrametrii o wysokiej rozdzielczości. Oprócz lotów rozpoznawczych, zespół przeprowadził analizę podpowierzchniową za pomocą georadaru pod nadzorem technicznym Michele Punzo, badacza z CNR ISPC w Neapolu. Prace geofizyczne na powierzchni, udokumentowane podczas filmowania projektu audiowizualnego poświęconego Manco Capacowi, koncentrowały się na lokalizacji potencjalnych podziemnych struktur i weryfikacji spójności ułożenia kamieni wykrytych z powietrza. Zebrane dane jednoznacznie wskazują na gęstą sieć rolniczych i tarasowych systemów ochronnych, które rozciągają się daleko poza obecne granice parku dostępnego dla zwiedzających, a także ślady sieci dróg drugorzędnych, które łączyły różne sektory wzgórza z niższą częścią, w której znajdowała się ceremonialny i administracyjny ośrodek Inków. Ponadto algorytmy przetwarzania chmur punktów LiDAR umożliwiły wyizolowanie geometrii prostokątnych struktur budowlanych i potencjalnych obszarów wydobycia materiału skalnego, a także ustalenie dokładnej lokalizacji dawnych ingerencji archeologicznych lub okopów rabunkowych, których profile zostały całkowicie zatarte przez erozję i ponowną kolonizację roślinnością. 

Widok Sacsayhuamán wykonany przy użyciu dronu (fot. CNR ISPC - Missione ITACA)

Odkrycia te wpisują się w główny cel naukowy projektu kierowanego przez Aleksieja Vranicha, który ma na celu obalenie hipotezy o „mniejszym” lub dopiero rozwijającym się Cuzco, w Późnym Okresie Przejściowym i zamiast tego postuluje istnienie monumentalnie ukształtowanego ośrodka protomiejskiego już w fazach przed imperialnych. W tej sieci nowych dowodów szczególnie wyróżniają się sektory Cruz Mo'qo i Muyumarka, dwa ważne punkty w świętej topografii Sacsayhuamán, gdzie badania ujawniły nakładanie się i skalę ingerencji człowieka, co ma kluczowe znaczenie dla ponownego określenia chronologii rozwoju miast. Trójwymiarowe modele wygenerowane przez LiDAR pokazują, jak te miejsca uległy znacznym zmianom w stosunku do pierwotnej rzeźby terenu, wraz z budową platform i tarasów, które poprzedziły wzniesienie znanych i kolosalnych wielokątnych murów kamiennych, wieńczących całość.

Model cyfrowy terenu i wizualizacja w 3D uzyskane dzięki technologii LiDAR
(fot. CNR ISPC - Missione ITACA)

Zdjęcia wykonane przez drony podczas lotów nad imponującymi rzędami kamieni, charakteryzującymi się idealnie dopasowanymi blokami ważącymi dziesiątki ton, kontrastują teraz z cyfrową wizualizacją otaczającego terenu, który wydaje się być poprzecinany dziesiątkami subtelnych linii, świadczących o planowaniu przestrzennym na dużą skalę. Wykonanie tych zadań związanych z pozyskiwaniem niezwykle precyzyjnych danych topograficznych przez zespoły laboratorium AIRLab w Potenzie, będącego częścią mobilnego laboratorium MOLAB europejskiej infrastruktury E-RIHS.it, potwierdza potencjał operacyjny technologii teledetekcyjnych stosowanych w archeologii krajobrazu w logistycznie złożonych środowiskach, takich jak wschodnie Andy. Oprócz stworzenia cyfrowej mapy archeologicznej, prace obejmowały dokumentację i analizowanie widocznych powierzchni kamiennych, ze szczególnym uwzględnieniem technik rzeźbienia i złożonych połączeń między megalitami tworzącymi bastiony obronne i ceremonialne.

Lot dronu nad budowlami w Sacsayhumán (fot. CNR ISPC - Missione ITACA) 

Badanie powierzchni murów przeprowadzono w połączeniu z obserwacjami stratygraficznymi podłoża, uzyskanymi za pomocą georadaru, zarejestrowanymi przez kamery podczas produkcji filmu dokumentalnego National Geographic „Manco Cápac, pierwszy wódz Imperium Inków”. Synergia między badaniami archeometrycznymi a narracją audiowizualną pozwoliła na odpowiednie umiejscowienie w szerszym kontekście odrodzonego zainteresowania odkrywaniem najgłębszych warstw historii Inków, która w świetle nowych danych uzyskanych za pomocą lidaru i geofizyki wydaje się osiągać poziom urbanistycznej i symbolicznej złożoności znacznie wcześniej niż imperialna hegemonia przypisywana Pachacuti. Wstępne wyniki wspólnego projektu Uniwersytetu Warszawskiego i CNR ISPC wskazują, że planowanie zagospodarowania terenu wokół Sacsayhuamán było długotrwałym i wielowarstwowym procesem, który obejmował przemieszczanie ogromnych ilości ziemi i kamieni w celu przygotowania zboczy przed wykonaniem wielkich cyklopowych prac kamiennych.