Nowe przejawy sztuki naskalnej zidentyfikowano na stanowisku El Venado (stan Hidalgo)

Oryginalny artykuł: Identifican nuevas manifestaciones gráfico-rupestres en el Sitio El Venado, en Hidalgo 

Podczas prac w ramach Projektu ratownictwa archeologicznego pociągu pasażerskiego relacji Meksyk-Queretaro, promowanych przez Ministerstwo Kultury Rządu Meksyku za pośrednictwem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), odkryto nowe formacje skalne w miejscu zidentyfikowanym jako Stanowisko 77, El Venado, położonym na wzgórzu o tej samej nazwie. Składa się z 16 elementów, w tym petroglifów i malowideł jaskiniowych, które, biorąc pod uwagę ich cechy stylistyczne, prawdopodobnie pochodzą z Okresu Prehistorycznego i Okresu Postklasycznego (lata 900–1521). Znajdują się one na dwóch klifach w pobliżu rzeki Tula i zapory La Requena, w okolicy miejscowości San José Acoculco (Atotonilco de Tula) i Benito Juárez (Tepeji del Río de Ocampo) w stanie Hidalgo.

Specjaliści z INAH zarejestrowali 16 petroglifów i malowideł skalnych, które datowane są na Okres Prehistoryczny i Okres Postklasyczny (lata 900-1521) (fot. Gerardo Peña, INAH)

Wśród figur znalezionych w pobliżu tamy znajdują się różne postacie: jedna z profilu ze schodkowym wzorem na piersi i tarczą chimalli w dłoni; inna stoi w nakryciu głowy i goglach, jak u Tláloca i trzyma coś, co wygląda na pałeczkę; jeszcze inna ma nakrycie głowy i wyciągnięte kończyny, a między nogami okrągły przedmiot; a także twarz z ozdobą nosa i nakryciem głowy; czworonóg, być może jeleń, z białym pasem pośrodku w czerwonych barwach. W tym samym schronisku skalnym można zobaczyć także stylizowaną postać antropomorficzną, pomalowaną na czerwono, a także coś, co może być wężem lub spadającą błyskawicą, wśród innych wyrażeń graficznych, które z powodu upływu czasu ulegają rozmyciu, ale których czasowość sięga czasów prehistorycznych (ponad 4000 lat temu).

Motyw graficzny w przedstawiający jelenia, który dał nazwę miejscu (fot. Gerardo Peña, INAH)

Koordynator projektu ratownictwa archeologicznego, Víctor Francisco Heredia Guillén, poinformował, że petroglify i malowidła odnaleziono 3 stycznia 2026 roku. Przypuszcza się, że malowidła zostały wykonane przy użyciu pigmentów mineralnych lub roślinnych, a petroglify wykonano techniką puentylizmu. Archeolog Abel José Romero García, który również jest członkiem ekipy  dodał, że malowidła są w dobrym stanie zachowania. Ocenił, że te pochodzące z okresu prekolumbijskiego mogą być związane z ostatnim etapem istnienia Tuli.

Przedstawienia sztuki naskalnej w El Venado (fot. Gerardo Peña, INAH) 

Po zlokalizowaniu, zostały one sfotografowane i uchwycone fotogrametrycznie, co pozwoli na ich szczegółowe zbadanie i datowanie poprzez porównanie z innymi przejawami tego typu znalezionymi w tym regionie. Miejsce to zostało zarejestrowane w latach 70. XX wieku w ramach Projektu Archeologicznego Tula, koordynowanego przez emerytowanego badacza INAH, Eduardo Matosa Moctezumę. W tym samym dziesięcioleciu odkryto malowidło przedstawiające jelenia, od którego wzgórze wzięło nazwę. Lokalizacja artefaktów sugeruje cel mityczno-religijny, być może związany ze zjawiskami astronomicznymi lub kalendarzowymi. 

Petroglify znalezione na stanowisku El Venado (fot. Gerardo Peña, INAH) 

Wśród przedstawień znalezionych w pobliżu rzeki Tula znajduje się wizerunek jelenia oraz postaci z kłami, napierśnikiem i goglami, podobnej do tych z Tlalokiem, z nogami przypominającymi nogi ptaka, co przywodzi na myśl przedstawienia kultury Mogollon, zamieszkującej południowo-zachodnią część dzisiejszych Stanów Zjednoczonych i północnego Meksyku, a odnalezione na stanowiskach w stanie Puebla. Zidentyfikowano również postać o antropomorficznej twarzy i włosach, z czterema nogami przypominającymi nogi ptasie lub kopyta końskie, co prawdopodobnie pochodzi z czasów kontaktów z Hiszpanami. Artefakty te odnaleziono 15 maja 2025 roku, choć były już znane lokalnym społecznościom.

Jeden z petroglifów znalezionych w El Venado (fot. Gerardo Peña, INAH) 

Pierwotna trasa pociągu z Meksyku do Querétaro obejmowała przejazd przez obszar, na którym znajdują się malowidła naskalne. W październiku 2025 roku prezydent Meksyku, Claudia Sheinbaum Pardo, ogłosiła zmianę trasy, aby zachować to dziedzictwo, z uwagi na brak możliwości przeniesienia malowideł do muzeum. Jak przekazał Víctor Francisco Heredia Guillén, dzięki umowom i negocjacjom między INAH a Ministerstwem Obrony udało się uratować petroglify i malowidła, a budowa kolei mogła być kontynuowana bez naruszania pozostałości. Link do filmu: youtube.com/watch?v=nbIzD8i2QNA&feature=youtu.be