Nowe odkrycia pokazały, że cywilizacja Aquiry zamieszkiwała południowo-zachodnią Amazonię przez miliony lat

Oryginlany artykuł: Descubren que la civilización Aquiry habitó la Amazonia suroccidental con millones de personas durante 1500 años y colapsó al mismo tiempo que los mayas 

Międzynarodowy zespół badaczy udokumentował za pomocą lotniczego skanowania laserowego istnienie ogromnej wielokulturowej cywilizacji, która rozwijała się w południowo-zachodniej Amazonii, między 600 r. p.n.e. a 850 r. n.e. W szczytowym okresie istnienia zamieszkiwały ją miliony ludzi. Wyniki badań, opublikowane po żmudnych badaniach terenowych obejmujących obszar około 4500 kilometrów kwadratowych, zmieniają obecną wiedzę na temat obecności człowieka w lesie deszczowym Amazonii przed przybyciem Europejczyków. Terytorium zajmowane przez cywilizację Aquiry obejmowało około 183 000 kilometrów kwadratowych, obszar porównywalny z obecnym terytorium Syrii. Na jego terenie zidentyfikowano pozostałości ponad 400 dobrze zachowanych stanowisk z monumentalną architekturą ceremonialną, a także późniejsze osady. Badania, którymi kierował Martti Pärssinen, emerytowany profesor Uniwersytetu Helsińskiego, polegały na wykorzystaniu technologii LiDAR (detekcji i pomiaru odległości światłem) w celu odwzorowania ukształtowania terenu pod gęstą roślinnością. W ten sposób odkryto tysiące śladów tej starożytnej cywilizacji na dotychczas niezbadanych obszarach lasu deszczowego. Jak stwierdza Martti Pärssinen, uzyskane wyniki podważają nasze rozumienie przeszłości regionu Amazonii. Badania pokazują, że wpływ człowieka na środowisko Amazonii był znacznie większy, niż wcześniej sądzono. Technologia LiDAR, wdrożona pod kierownictwem technicznym profesora Juhy Hyyppä z Instytutu Badań Geograficznych Finlandii (Narodowy Dyrektoriat Topografii Finlandii), objęła obszar około 4500 kilometrów kwadratowych, z czego ponad połowę wykorzystano do systematycznej oceny ruchów Ziemi.

Stanowisko archeologiczne Tequinho w Brazylii (fot. Uniwersytet w Helsinkach)

Polowanie na wieloryby rozpoczęło się w Ameryce Południowej 5000 lat temu

Oryginalny artykuł: Whale hunting began 5,000 years ago in South America, a millennium earlier than previously thought

Polowania na duże wieloryby sięgają znacznie dalej w przeszłość, niż wcześniej sądzono. Nowe badania przeprowadzone przez Instytut Nauk o Środowisku i Technologii Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie (ICTA-UAB) oraz Wydział Prehistorii UAB ujawniają, że rdzenne społeczności w południowej Brazylii polowały na duże walenie 5000 lat temu, około tysiąca lat przed najwcześniejszymi udokumentowanymi dowodami pochodzącymi od społeczności Arktyki i północnego Pacyfiku. Wyniki przeprowadzonych prac opublikowane w czasopiśmie Nature Communications pokazują, że grupy zamieszkujące rejon zatoki Babitonga (Santa Catarina), które budowały sambaquis, monumentalne kopce z muszli wznoszone przez holoceńskie społeczeństwa wzdłuż wybrzeża Brazylii, opracowały specjalistyczne technologie polowań na duże wieloryby.

Ilustracja przedstawia dawnych mieszkańców południowej Brazylii polujących na duże wieloryby
(autor ilustracji: Patricia del Amo Martín)

W Amazonii znaleziono duże urny wypełnione kośćmi ludzkimi i szczątkami ryb

Oryginalny artykuł: Encuentran en la Amazonia grandes urnas enterradas llenas de huesos humanos y restos de peces

Siedem ceramicznych urn grobowych, w tym dwie duże, znaleziono pod korzeniami powalonego drzewa na obszarze zalewowym Lago do Cochila w brazylijskim stanie Amazonas. Lago do Cochila jest częścią grupy sztucznych wysp zbudowanych przez rdzenne społeczności wieki, a nawet tysiące lat temu. Są to konstrukcje wzniesione z ziemi i fragmentów ceramiki, co umożliwiało stałe zamieszkanie nawet w czasie powodzi. Jak wyjaśnia archeolog Márcio Amaral jest to forma rodzimej inżynierii, której celem jest stabilizacja terenu i dostosowanie go do sezonowych warunków regionu. Wykopaliska, prowadzone przez Grupo de Pesquisa em Arqueologia e Gestão do Patrimônio Cultural da Amazônia z Instytutu Mamirauá, rozpoczęły się po tym, jak Walfredo Cerqueira, handlarz pirarucú, zaalarmował władze o przedmiotach odsłoniętych podczas upadku drzewa.

Jedna z odkrytych urn (fot. Marcio Amaral)

Malowidła naskalne znalezione w parku w Brazylii

Oryginalny artykuł: Encuentran pinturas rupestres en parque de Río de Janeiro 

Naukowcy z Muzeum Narodowego, będącego częścią Federalnego Uniwersytetu w Rio de Janeiro (UFRJ), Stanowego Uniwersytetu w Rio de Janeiro (UERJ) i Parku Narodowego Itatiaia (PNI), są częścią grupy roboczej powołanej w celu znalezienia odpowiedzi na temat niedawnego odkrycia malowideł naskalnych na obszarze parku, położonego w górach Mantiqueira, w regionie graniczącym ze stanami Rio de Janeiro i Minas Gerais. Badania mają na celu rozwikłanie zagadek, takich jak wiek i pochodzenie malowideł znalezionych w jaskini. MaDu Gaspar, profesor programu archeologicznego Muzeum Narodowego przekazała, że poszukują również innych dokumentów dotyczących ludzi, którzy zamieszkiwali okoliczny teren. Regiony, które mają schronienia i jaskinie z malowidłami nigdy nie są odizolowane. Jak dodaje, stanowiska archeologiczne zarządzane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Historycznego i Artystycznego (IPHAN) wymagają zgody tej instytucji i muszą być przez nią autoryzowane.

Malowidła naskalne znalezione w Parku Narodowym Itatiaia (fot. Parquetur/PNI)

Badania ujawniają sezonowe uczty w prekolumbijskiej Brazylii

Oryginalny artykuł: The early roots of Carnival? Research reveals evidence of seasonal celebrations in pre-colonial Brazil

Międzynarodowy zespół, w którego skład weszli naukowcy z University of York (Wielka Brytania), Universitat Autònoma de Barcelona (Hiszpania) oraz Universidade Federal de Pelotas (Brazylia), przeanalizował fragmenty ceramiki pochodzące sprzed 2300–1200 lat, odkryte w okolicach brazylijskiej laguny Patos. Wyniki prac opublikowano w czasopiśmie PLOS ONE. Brzegi laguny charakteryzują się osadzonymi kopcami ziemnymi, znanymi jako Cerritos, które zostały zbudowane przez prekolumbijskich przodków, zwanych Charrua i Minuano. Uczeni wstępnie zidentyfikowali niektóre z najwcześniejszych dowodów produkcji napojów alkoholowych w regionie, a najnowocześniejsza analiza ceramiki ujawniła ślady napojów wytwarzanych z warzyw, prawdopodobnie bulw, kukurydzy cukrowej i palmy. Inne fragmenty ceramiki zawierały ślady, wskazujące na przetwarzanie ryb. Odkrycie to stanowi kolejny dowód potwierdzający przekonanie badaczy, że ludzie w czasach prekolumbijskich mogli gromadzić się wokół kopców, które miały symboliczne znaczenie jako pochówki lub oznaczenia terytorium, aby wspólnie świętować i ucztować, korzystając z sezonowej obfitości ryb.

Mapka przedstawiajaca położenie laguny Patos (źródło ilustracji: czasopismo PLOS ONE)

Wśród śladów dinozaurów w Brazylii odkryto sztukę naskalną łowców-zbieraczy

Oryginalny artykuł: 9,000-year-old rock art discovered among dinosaur footprints in Brazil

Nowe badania, których wyniki opublikowano 19 marca w czasopiśmie Scientific Reports wskazują, że 9400 lat temu łowcy-zbieracze na terenach dzisiejszej Brazylii stworzyli dziesiątki przykładów sztuki naskalnej umieszczonych obok skamieniałych śladów dinozaurów. Uczeni uważają, że petroglify zostały wykonane celowo w tych miejscach, gdyż wiele z nich znajduje się zaledwie 5-10 centymetrów od śladów dinozaurów, a niektóre z petroglifów zdają się je przypominać.

Petroglify w Serrote do Letreiro (fot. Leonardo Troiano)

W Brazylii odkryto naskalne ryty sprzed 2000 lat

Oryginalny artykuł: 2,000-year-old carvings of celestial bodies and animals discovered on rocky cliffs in Brazil

Podczas trzech wypraw w latach 2022-2023, brazylijscy archeolodzy z Narodowego Instytutu Dziedzictwa Historycznego i Artystycznego (IPHAN) odkryli w Parku Stanowym Jalapão (stan Tocantins) 16 położonych na skalistych klifach blisko siebie prekolumbijskich stanowisk z dużą ilością liczących 2000 lat rytów naskalnych, przedstawiających ślady ludzkich stóp, figury przypominające ciała niebieskie oraz wizerunki zwierząt, takich jak jelenie i dzikie świnie. 

Ryty naskalne odkryte na skalistych klifach w Brazylii (fot. Rômulo Macêdo)

W Brazylii odkryto pochówki pochodzące z czterech różnych okresów

Oryginalny artykuł: 10,000-year-old burials from unknown hunter-gatherer group discovered in Brazil

W północno-wschodnim stanie Maranhão (Brazylia) archeolodzy odkryli najwcześniejsze szczątki ludzkie na tym obszarze, które zdają się należeć do nieznanych wcześniej przodków poprzedzających Sambaqui, przybrzeżnych łowców-zbieraczy, zamieszkujących te ziemie. Cmentarz ten, na którym zachowały się szkielety z różnych okresów, odkopano w São Luís, stolicy i największym mieście Maranhão, przed rozpoczęciem tam prac budowlanych w ramach rządowego programu mieszkaniowego. Pochówki odnaleziono na Farmie Rosane, która stała się miejskim stanowiskiem archeologicznym pomiędzy dwiema ruchliwymi alejami.

Jeden ze szkieletów znalezionych podczas wykopalisk (fot. Wellington Lage)

Susza w brazylijskiej Amazonii odsłoniła dawne ryty naskalne

Oryginalny artykuł: Drought in Brazil's Amazon reveals ancient engravings

Ekstremalna susza w niektórych częściach Amazonii doprowadziła do dramatycznego spadku poziomu wody w rzekach, odsłaniając dziesiątki zwykle zanurzonych formacji skalnych z wyrzeźbionymi postaciami ludzkimi, które mogą pochodzić nawet sprzed około 2000 lat. 

Odsłonięte ryty naskalne (źródło fot. phys.org)

Odtworzenie twarzy Zuzu, człowieka, który żył 9600 lat temu w Brazylii

Oryginalny artykuł: See the lifelike face of Zuzu, a man who lived 9,600 years ago in Brazil

W 1997 roku na terenie stanowiska Toca dos Coqueiros, położonym w Parku Narodowym Serra da Capivara w Brazylii archeolodzy odkryli szkielet zakopany w pozycji embrionalnej. Na podstawie rozmiaru i kształtu czaszki zidentyfikowali go wówczas jako należący do kobiety i nazwali Zuzu. Jednak wielu badaczy sądziło, że w rzeczywistości był to mężczyzna. Obecnie odtworzenie wyglądu zmarłej osoby potwierdziło, że faktycznie chodzi o mężczyznę, który zamieszkiwał ziemie dzisiejszej Brazylii około 9600 lat temu. 

Wygląd twarzy Zuzu (fot. Moacir Elias Santos i Cicero Moraes)

Rezultaty badań dawnego DNA ujawniają migracje w Ameryce

Oryginalny artykuł: La migración de hace 1.500 años de Uruguay a Panamá y otros sorprendentes hallazgos de un estudio sobre genomas antiguos de América

Badania przeprowadzone przez naukowców ze Stanów Zjednoczonych i Brazylii rzucają nowe światło na złożony proces migracji na kontynencie amerykańskim. Jak podaje brazylijski archeolog André Luiz Campelo dos Santos (obecnie badacz na Florida Atlantic University, USA), pobrano próbki DNA z zębów sprzed około 1000 lat znalezionych na terenie dwóch stanowisk archeologicznych w Pernambuco (Brazylia): Pedra do Tubarão i Alcobaça oraz z zębów pochodzących sprzed około 1500 lat z Urugwaju, udostępnionych przez tamtejszych uczonych. Uzyskanie próbek DNA pozwoliło na sekwencjonowanie kompletnych genomów. Genomy z Urugwaju i północno-wschodniej Brazylii zostały również porównane z innymi z wielu miejsc na kontynencie, w tym ze Stanów Zjednoczonych, południowo-wschodniej Brazylii i Panamy, w przypadku których rezultaty przeprowadzonych prac zostały już wcześniej opublikowane przez innych badaczy.

Szczątki ludzkie znalezione na terenie stanowiska archeologicznego Alcobaça w Brazylii
(fot.  A.L. Campelo dos Santos)

Spadek poziomu morza doprowadził do upadku prekolumbijskich społeczności w Brazylii

Oryginalny artykuł: Sea level fall led to the decline of pre-Columbian societies 2,000 years ago 

Około 2000 lat temu zmiany poziomu morza przyczyniły się do upadku prekolumbijskich społeczności znanych jako Sambaqui, zamieszkujących południowe wybrzeże Brazylii. Zespół hiszpańskich uczonych przeanalizował skład stabilnych izotopów węgla i azotu dla ponad 300 szczątków ludzkich, co pozwoliło na oszacowanie diety dawnych mieszkańców. Przeprowadzono też 400 datowań radiowęglowych najróżniejszych próbek pobranych na terenie znajdujących się w tym regionie stanowisk archeologicznych. Większość z tych miejsc to zbiorowe cmentarze rybackich wspólnot, które żyły tam już 7000 lat temu. Do tej pory archeolodzy zarejestrowali tysiące takich osad.

Sambaquis of Figueirinha, Brazylia (źródło ilustracji: phys.org)

Nowe badania żyznej gleby Amazonii

Oryginalny artykuł: Mystery of Amazon region's rare fertile soils is unlocked

Grupa naukowców, którą kierował Lucas Silva z University of Oregon przeanalizowała żyzną amazońską glebę, znaną jako terra preta („czarna ziemia”) i zasugerowała, że mogła ona powstać w wyniku naturalnych procesów, a nie interwencji człowieka, jak wcześniej sądzono. Próbki gleby pobrano w północno-zachodniej Brazylii, w miejscu, gdzie zlewają się rzeki Solimoes i Negro. 

Widok z lotu ptaka na Amazonkę (źródło fot.: University of Oregon)

Natrafiono na kolejne wioski ukryte pod amazońską dżunglą

Oryginalny artykuł: Newly discovered ancient villages laid out like a clock face are further proof of human impact on the Amazon

Dzięki zastosowaniu technologii LiDAR, uczeni z Wielkiej Brytanii, Brazylii i Hiszpanii natrafili na pozostałości prekolumbijskich wiosek ukrytych pod lasami deszczowymi Amazonii, w południowo-wschodnim sektorze stanu Acre w Brazylii. Jest to kolejny dowód na to, że ziemie te były zamieszkiwane przez rdzenne społeczności, których kultury rozwijały się, upadały, przekształcały i pojawiały się ponownie na długo przed przybyciem Europejczyków. Nowo odkryte wioski powstały w latach 1300-1700, a ich sieć jest znacznie bardziej rozległa niż sądzono do tej pory.

Jedna z nowo odkrytych wiosek, nazwana Sol de Camila
(źródło ilustracji: J. Iriarte et al., Journal of Computer Applications in Archaeology)

Dieta prekolumbijskich mieszkańców wyspy São Luís (Brazylia)

 Oryginalny artykuł: Diet of pre-Columbian societies in the Brazilian Amazon reconstructed

Międzynarodowa grupa uczonych z różnych instytucji naukowych w Hiszpanii, Holandii, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Czechach i Brazylii przeprowadziła nowe badania, które pozwoliły na zrekonstruowanie diety ludności zamieszkującej w czasach prekolumbijskich niziny w rejonie dorzecza Amazonki w Brazylii. Wiedza na ten temat była do tej pory dość ograniczona ze względu na nieliczne szczątki ludzkie znalezione na tym terenie. 

Pochówek odkryty na terenie stanowiska archeologicznego Bacanga (fot. Andre Colonese)

W brazylijskiej Amazonii odkryto urny grobowe sprzed 500 lat

Oryginalny artykuł: 500-Year-Old Indigenous Cemetery Found in Amazon

W rejonie gminy Tauary, w brazylijskiej Amazonii, grupa archeologów, którą kieruje Eduardo Kazuo Tamanaha z Instytutu Mamiraua odkryła dziewięć urn grobowych, zakopanych razem na głębokości 40 cm i pochodzących sprzed około 500 lat. Zostały one ozdobione wizerunkami zwierząt i ludzkich twarzy, namalowanych w odcieniach czerni i czerwieni. Urny ułożono w szczególny sposób, a mianowicie tak, aby żadna z namalowanych twarzy nie była skierowana ku innej.

Nowo odkryte urny grobowe (fot. Laboratorium Archeologiczne Instytutu Mamiraua)

Na terenie Amazonii odkryto ślady 81 prekolumbijskich wiosek

Oryginalny artykuł: Hallan aldeas en zona de Amazonas que se creia inhabitada

Chociaż wycinanie drzew grozi zniszczeniem Amazonii, to jednak tym razem doprowadziło do odkryć archeologicznych, które zmuszają do ponownego naszkicowania dziejów tej największej na świecie dżungli. Dzięki zdjęciom satelitarnym, na których w zasadzie nie widać już zalesionych terenów, grupa badaczy z University of Exeter (Wielka Brytania) natrafiła na terenie brazylijskiego stanu Mato Grosso na ślady 81 wiosek, które - jak się przypuszcza - były zamieszkiwane w latach 1200-1450 przez około 500 000-1 000 000 osób. Archeolodzy zwracają uwagę, że najbardziej interesującym jest fakt, że osady znajdują się w dużej odległości od głównych rzek, co zmienia pogląd o powstawaniu prekolumbijskich wiosek jedynie wokół dużych źródeł wody.

Ślady jednej z nowo odkrytych wiosek (fot. University of Exeter)

Jak wyglądał Brazylijczyk sprzed 2000 lat?

Oryginalny artykuł: Reconstruyen en 3D el rostro de brasileno que vivio hace 2000 anos en Rio

Badacze z Muzeum Narodowego przy Uniwersytecie Federalnym w Río de Janeiro odtworzyli trójwymiarowy portret Brazylijczyka, który 2000 lat temu żył na ziemiach zajmowanych obecnie przez Río de Janeiro. Specjaliści orzchcili go imieniem “Ernesto”, a jego szkielet został odkryty na terenie dzielnicy Guaratiba, w zachodniej strefie miasta.

Odtworzenie wyglądu Brazylijczyka sprzed 2000 lat (fot. Captura")

Amazonia trzecim miejscem udomowienia ryżu

Oryginalny artykuł: Rice so nice it was domesticated thrice

Najnowsze badania wykazują, że dziko rosnący ryż został udomowiony niezależnie od siebie na trzech kontynentach, gdyż do Azji i Afryki dołączyła teraz Ameryka Południowa. W Nowym Świecie odmianę ryżu Oryza udomowiono około 4000 lat temu, choć jego uprawa przypuszczalnie została porzucona jeszcze przed dotarciem tam Europejczyków. Do tej pory brakowało konkretnych dowodów, potwierdzających spożywanie ryżu w czasach prekolumbijskich. Obecnie botanicy przeanalizowali fitolity, mikroskopijne twory krzemionkowe, które gromadzą się w komórkach roślinnych i trwają nadal nawet po zniszczeniu i rozkładzie roślin. Dzięki temu uczeni mogą odczytać z ich formy rodzaj i gatunek rośliny, w której powstały.

Botanicy przybywają na teren Monte Castelo (Brazylia) (fot. University of Exeter)

Osadnictwo w brazylijskiej Amazonii

Oryginalny artykuł: Water storage made prehistoric settlement expansion possible in Amazonia

Do tej pory uważano, że na terenie Amazonii, w czasach prekolumbijskich, osady powstawały jedynie wzdłuż rzek. Badania prowadzone w ramach szwedzko-brazylijskiego projektu wykazały jednak, że wiele ośrodków było położonych również na obszarach rozciągających się w głębi lądu. Przykładem może być region Santarém w brazylijskiej Amazonii. Per Stenborg, archeolog kierujący grupą szwedzkich badaczy z Uniwersytetu w Göteborgu przekazał, że natrafiono na pozostałości ponad 110 małych osad, z których większość wznosiła się na tzw. Płaskowyżu Belterra. Na ich terenie znaleziono zarówno naturalne, duże zagłębienia terenu, jak i mniejsze, wykonane przez ludzi i służące do gromadzenia wody. Przeprowadzono również datowanie wielu materiałów, w tym ceramiki i węgla drzewnego pochodzącego z palenisk.

Mapy przedstawiające teren, na którym prowadzono prace