Jaskinie na terenie majańskiego miasta Yaxchilan

Oryginalny artykuł: Retoman exploracion arqueologica del meandro de la zona arqueologica de Yaxchilan en Chiapas

Na początku XX w., angielski badacz Alfred Percival Maudslay (1850-1931) wykonał pierwszy plan majańskiego miasta Yaxchilan, położonego w meksykańskim stanie Chiapas, na brzegu rzeki Usumacinty, która w tym miejscu tworzy zakole o kształcie przypominającym literę omega. Od października 2017 r., archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), Ileana Edith Echauri Pérez i Eduardo Arturo Tejeda Monroy przeprowadzają nowe badania tego ośrodka i natrafili na liczne jaskinie, niektóre wspominane już przez José Alfredo Vera w 1996 r. Skupili się jednak na siedmiu jaskiniach, w których zachowały się artefakty z czasów prekolumbijskich. Świadczą one o znaczeniu, jakie Majowie przywiązywali do jaskiń, których obecność mogła zadecydować o wyborze tego miejsca i o planie miasta.

Wejście do jednej z jaskiń na terenie Yaxchilan (fot. Eduardo Tejeda, INAH)

Co kości zwierząt mówią o społeczeństwie Majów

Oryginalny artykuł: Beyond the temples: ancient bones reveal the lives of the Maya working class

Większość naszej wiedzy na temat cywilizacji Majów dotyczy rodzin królewskich, ich pałaców i świątyń. Nie dysponujemy jednak zbyt wieloma informacjami o życiu dziesiątek tysięcy ludzi o niższym statusie społecznym. Chcąc poznać nieco lepiej ich codzienne życie, Ashley Sharpe, doktorantka z University of Florida postanowiła zwrócić uwagę na kości zwierząt, pochodzące ze stanowisk archeologicznych Majów i przechowywane obecnie w Florida Museum of Natural History, gdzie kolekcja licząca 22 tysiące najróżniejszych szczątków zwierzęcych, stanowi jeden z największych tego typu zbiorów znajdujących się poza Ameryką Środkową. Szczegółowe wyniki badań zostaną opublikowane w tym miesiącu w Journal of Anthropological Archaeology.

Kość tapira ze specjalnymi nacięciami, która mogła służyć jako instrument muzyczny
(źródło fotografii: University of Florida News)

Kości zwierząt dostarczają informacji o złożoności systemu politycznego i gospodarczego na ziemiach Majów, o wzajemnych relacjach pomiędzy rodzinami królewskimi i elitą a ludnością o znacznie niższym statusie społecznym, o nabywaniu i dystrybucji żywności i dostępie różnych grup społecznych i miast do poszczególnych gatunków. Ashley Sharpe i Kitty Emery, kuratorka Muzeum, zbadały szczątki zwierzęce odkryte na terenie trzech ośrodków Majów: Piedras Negras, Yaxchilan i Aguateca. Pozwoliło to na ustalenie przepływu zasobów zwierzęcych pomiędzy mieszkańcami tych miast a ich partnerami handlowymi, a także pomiędzy rodzinami królewskimi zamieszkującymi stolice a ludnością z mniejszych, okolicznych ośrodków wchodzących w skład danego królestwa.

Jedna z budowli mieszkalnych w Aguateca (fot. Ashley Sharpe)

O czym pisali Majowie: Stela 35 z Yaxchilan

Stela 35 z Yaxchilan została odnaleziona w 1983 r. w częściowo zawalonej Budowli 21 – tej samej, w której niegdyś znajdowały się Nadproże 15, Nadproże 16 i Nadproże 17 (obecnie w Londynie). Dach komnaty zawalił się na długo przed rokiem 1882, kiedy dotarł tam Anglik Alfred Maudslay, skrywając swoją zawartość przed oczami podróżnika, który z pewnością dołączyłby ją do kolekcji Muzeum Brytyjskiego. Ponad 100 lat później archeolodzy oczyścili pomieszczenie z gruzu, w którym znaleźli m.in. Stelę 35 oraz fragmenty stiukowej płaskorzeźby, przedstawiającej postaci ludzkie naturalnej wielkości: pięć osób siedzących na tronie w formie dwugłowego węża.

Stela 35 z Yaxchilan na tle fragmentów stiukowej płaskorzeźby w Budowli 21 (fot. Gustavo Jeronimo / Wikimedia Commons)

O czym pisali Majowie: Nadproże 14 z Yaxchilan

To przepiękne nadproże zdobi północno-zachodnie wejście do Budowli 20 w Yaxchilan. Wyrzeźbione zostało w bloku wapienia o wymiarach 80x80 cm i głębokości reliefu do 1,9 cm. Jego treść jest nieco enigmatyczna, niewątpliwie przestawia dwie postaci – kobiety i mężczyzny oraz głowę i rękę trzeciej postaci, wyłaniającej się z rozwartej paszczy węża wizji.

Nadproże 14 z Yaxchilan (fot. Wikimedia Commons)

O czym pisali Majowie: Nadproże 1 z Laxtunich

Historia Laxtunich (czyt. lasztunicz) jest absolutnie fascynująca. W VIII w. n.e. miasto było wasalem potężnego Yaxchilan, o czym wiemy z zachowanych inskrypcji glificznych. Potem - podobnie jak inne majańskie miasta - zostało opuszczone i pochłonęła je dżungla. Dopiero w 1951 dwoje amerykańskich podróżników Dana i Ginger Lamb opublikowało książkę “Quest for the Lost City” opisującą ich podróż po majańskiej dżungli, w trakcie której odwiedzili Palenque, Bonampak, Yaxchilan oraz "Lashch-Tu-Nich", czyli “miejsce rzeźbionych kamieni”. Książka zawiera nawet kilka zdjęć autorów na tle ruin, jednak do tej pory nie udało się ich zidentyfikować. Tajemnicę lokalizacji tego miejsca Lambowie zabrali ze sobą do grobu, a niektórzy eksperci wątpią w ich relację.

Nie ulega natomiast wątpliwości, że istnieją 4 nadproża pochodzące z okolic Yaxchilan, które zostały zrabowane z oryginalnej lokalizacji i wprowadzone na rynek dzieł sztuki: Nadproże 1 udało się odzyskać i znajduje się obecnie w Kimbell Art Museum w Fort Worth w Teksasie, Nadproża 2, 3 i 4 znajdują się w nieznanych prywatnych kolekcjach, a wśród specjalistów krążą jedynie ich fotografie.

Nadproże 1 z Laxtunich (fot. Wikimedia Commons)

 

O czym pisali Majowie: Nadproże 53 z Yaxchilan

Nadproże 53 zostało znalezione w 1931 u stóp Budowli 55 w Yaxchilan, przełamane na pół, ale poza tym w dość dobrym stanie. Aby zapobiec dalszej erozji i niszczeniu zabytku sprzed ponad 1200 lat, w 1964 postanowiono je przenieść do Narodowego Muzeum Antropologii w mieście Meksyk, gdzie do dziś się znajduje.

Przedstawia króla Yaxchilan imieniem Itzamnaaj Bahlam III odprawiającego rytuał w towarzystwie Pani Uh Chan. Jest to jedno z dzieł zamówionych przez ich syna króla Yaxuun Bahlam IV, który objął rządy w 752 r. n.e. po 10-letnim bezkrólewiu i podjął energiczne działania mające na celu udowodnienie jego prawa do tronu (patrz także Nadproże 16 i Nadproże 17).

Nadproże 53 z Yaxchilan w Narodowym Muzeum Antropologii w m. Meksyk (fot. Wikimedia Commons)

O czym pisali Majowie: Nadproże 15 z Yaxchilan

Nadproże 15 to jeden z serii 3 paneli zamówionych przez króla Yaxuun Bahlam IV do Budowli 21 na wzór Nadproży 24, 25 i 26 z Budowli 23 wzniesionej przez jego ojca – Itzamnaaj Bahlam III. Zdobiło niegdyś jedno z wejść do centralnej komnaty i podobnie jak Nadproża 16 i 17 z tej samej serii zostało wykonane z wapienia. Angielski podróżnik Alfred Maudslay opisał je jako “prawie zupełnie pogrzebane” w czasie swojej pierwszej wizyty w Yaxchilan w 1882 i rok później wysłał asystenta, aby je wydobył. Obecnie znajdują się w Muzeum Brytyjskim w Londynie. Nadproże 15 zachowało się w prawie idealnym stanie, oprócz jednego pęknięcia w poprzek, w tle nadal są widoczne ślady niebieskiego barwnika. Wymiary: 83 x 67 cm, głębokość reliefu do 1 cm.

Nadproże 15 z Yaxchilan (fot. Wikimedia Commons), niegdyś w Budowli 21, obecnie w Muzeum Brytyjskim w Londynie

O czym pisali Majowie: Nadproże 26 z Yaxchilan

Nadproże 26 niegdyś zdobiło północno-zachodnie wejście do Budowli 23. Odkryte jeszcze w XIX wieku przez badacza-majanistę Teoberta Malera, w 1964 roku zostało przewiezione do Narodowego Muzeum Antropologii w mieście Meksyk. Zabytek został znaleziony przełamany na pół, przy czym górna część była w stanie bardzo dobrym ze śladami niebieskiego barwnika, natomiast dolna uległa częściowej erozji, w tym odpadło i zaginęło kilka bloków glificznych. Jest to kamień wapienny o wymiarach 1,07x0,77m i głębokości reliefu do 4,3 cm.

Nadproże 26 z Budowli 23 w Yaxchilan (fot. Boguchwała Tuszyńska)

O czym pisali Majowie: Nadproże 25 z Yaxchilan

Kolejne dzieło z Budowli 23 w Yaxchilan, czyli domu Pani K’abal Xook, to Nadproże 25 (czytaj także: Nadproże 24). Zostało odkryte przez Alfreda Maudslaya i w 1883 przewiezione do Londynu, gdzie trafiło do Muzeum Brytyjskiego. Wapienny kamień (1,18x0,75m) z reliefem o głębokości do 3,2 cm zachował się w idealnym stanie, a pozostałości barwnika świadczą o niegdysiejszym przepychu tego dzieła sztuki. Inskrypcja jest szczególnie interesująca, ponieważ stanowi jeden z nielicznych przykładów tekstów glificznych pisanych od prawej do lewej – każdy znak stanowi lustrzane odbicie standardowej wersji. Trudno wyjaśnić, dlaczego Majowie zastosowali taki zabieg, choć z pewnością krył się za tym ważny zamysł. Czy lustrzane odbicie sugeruje czytelnikowi, że inskrypcja pochodzi “z drugiej strony” – z Zaświatów?

Nadproże 25 z Budowli 23 w Yaxchilan, obecnie w Muzeum Brytyjskim w Londynie (fot. Wikimedia Commons)

O czym pisali Majowie: Nadproże 24 z Yaxchilan

W Muzeum Brytyjskim w Londynie znajduje się przepiękna majańska płaskorzeźba z inskrypcją glificzną: Nadproże 24 z Budowli 23 w Yaxchilan. Jest to jedno z 3 nadproży z tego budynku. W 1882 zostało odkryte i przewiezione do Londynu przez podróżnika Alfreda Maudslaya. Mimo niesprzyjających warunków klimatycznych zachowało się w dobrym stanie – w narożnikach widać nawet resztki barwnika – błękitu majańskiego.

Budowla 23 to yotoot, czyli rezydencja Pani K’abal Xook - małżonki króla Itzamnaaj Bahlam III. Została poświęcona w roku 726 i stanowiła jeden z priorytetowych projektów króla, co świadczy o tym, jak wielką wagę przywiązywano do eksponowanych tu rytuałów ofiarnych, zapewniających łączność z bogami.

Nadproże 24 z budowli 23 w Yaxchilan (fot. Wikimedia Commons)

Wiszące mosty Majów

Oryginalny artykuł: The lost secrets of Maya technology (English)

W 1995 James O'Kon zaszokował archeologów odkryciem pozostałości ogromnego mostu wiszącego w starożytnej części miasta Yaxchilan, którego nikt nie zauważył przez ponad 100 lat. W swojej nowej książce The Lost Secrets of Maya Technology (Zapomniane technologie Majów), O’Kon opowiada, jak dokonał odkrycia i jakich metod użył, żeby udowodnić istnienie tej wspaniałej konstrukcji.

Trzyprzęsłowy most wiszący został zbudowany pod koniec 7 wieku i prowadził z centrum miasta ponad rzeką Usumacinta na północ, gdzie znajdowały się wioski i gospodarstwa rolne.

Książka dokumentuje zapomniane osiągnięcia technologiczne Majów, które umożliwiły im zbudowanie miast górujących nad lasem deszczowym, systemów wodnych z podziemnymi zbiornikami, kilometrów brukowanych dróg w dżungli oraz najdłuższego mostu w starożytnym świecie. Wyjaśnia także, w jaki sposób majańscy inżynierowie budowali wielopiętrowe budynki, które ustąpiły wysokością dopiero wieżowcom wzniesionym w USA w 1885, jak wynaleźli piec szybowy na 2 tysiące lat przed opatentowaniem go w Angli oraz jak opracowali proces wulkanizacji gumy na 2600 lat przed Goodyearem. 

Komputerowa rekonstrukcja mostu (ang.)

Publikacja Computer Modeling of the Seventh Century Maya Suspension Bridge at Yaxchilan (ang.)

Most wiszący w Agua Clara, stan Chiapas, Meksyk
The suspension bridge in Aqua Clara, Chiapas, Mexico

Wojna w dżungli

Pełen artykuł: Zach Zorich. Defending a Jungle Kingdom. Archaeology IX/X 2011.

Rzeka Usumacinta przecina meandrami górzysty las deszczowy, wyznaczając część granicy między Meksykiem na zachodnim brzegu a Gwatemalą na wschodnim. W przeszłości rejon Usumacinty był poprzecinany ciągle zmieniającą się siecią granic. Władcy starożytnych miast majowskich walczyli i zawiązywali sojusze, aby wzmocnić swoje królestwa terytorialnie i politycznie. Jednak mało było dotychczas dowodów na to, gdzie dokładnie znajdowały się granice tych królestw. Aż wreszcie w lesie deszczowym odkryto serię kamiennych murów o wysokości od 1 do prawie 2 metrów i długości ponad 6 km. Mury te rozgraniczały królestwa Yaxchilan i Piedras Negras, broniąc północnej granicy Yaxchilan. Dostarczają one istotnych informacji na temat taktyki militarnej oraz powodów walk, które wybuchały w burzliwych czasach 1300 lat temu, kiedy oba miasta znajdowały się u szczytu potęgi.

Dżungla wokół Yaxchilan (fot. Wikimedia Commons)