O czym pisali Majowie: Nadproże 53 z Yaxchilan

Nadproże 53 zostało znalezione w 1931 u stóp Budowli 55 w Yaxchilan, przełamane na pół, ale poza tym w dość dobrym stanie. Aby zapobiec dalszej erozji i niszczeniu zabytku sprzed ponad 1200 lat, w 1964 postanowiono je przenieść do Narodowego Muzeum Antropologii w mieście Meksyk, gdzie do dziś się znajduje.

Przedstawia króla Yaxchilan imieniem Itzamnaaj Bahlam III odprawiającego rytuał w towarzystwie Pani Uh Chan. Jest to jedno z dzieł zamówionych przez ich syna króla Yaxuun Bahlam IV, który objął rządy w 752 r. n.e. po 10-letnim bezkrólewiu i podjął energiczne działania mające na celu udowodnienie jego prawa do tronu (patrz także Nadproże 16 i Nadproże 17).

Nadproże 53 z Yaxchilan w Narodowym Muzeum Antropologii w m. Meksyk (fot. Wikimedia Commons)

O czym pisali Majowie: Nadproże 16 z Yaxchilan

Nadproże 16 to drugi z trzech paneli zamówionych przez króla Yaxuun Bahlam IV do Budowli 21 w Yaxchilán. Pierwotnie zdobiło centralne wejście do głównej komnaty, w 1883 na życzenie angielskiego podróżnika Alfreda Maudslaya zostało przetransportowane do Muzeum Brytyjskiego w Londynie, gdzie do dziś jest wystawione. Panel z wapienia o wymiarach 70 x 60 cm zachował się w idealnym stanie, ale bez śladów barwników, które niegdyś prawdopodobnie podkreślały kształty i detale postaci.

 

 

Nadproże 16 z Yaxchilan, obecnie w Muzeum Brytyjskim w Londynie (fot. Wikimedia Commons)

O czym pisali Majowie: Panel 96 Glifów z Palenque

Na zachodnich krańcach majańskiego świata kwitło niegdyś wspaniałe miasto Palenque, z którego pochodzi przykład najpiękniejszej majańskiej kaligrafii: Panel 96 Glifów. Znaleziono go w 1935 roku na terenie królewskiego pałacu podczas odgruzowywania terenu między wieżą a tzw. Domem E – skrzydłem pałacu wzniesionym przez króla Pakala Wielkiego w połowie VII w. n.e. Natomiast sam Panel został wykonany ponad 100 lat później w 783 r. z okazji 20 rocznicy wstąpienia na tron przez króla K’inich K’uk’ Bahlam II i opowiada fragment historii jego dynastii.

Kamień o wymiarach 137,5 x 58,5 x 3,3 cm, a więc długi i wąski, był prawdopodobnie siedziskiem tronu – na brzegach kamienia w równych odstępach widać małe otworki, które mogły służyć do mocowania skóry jaguara, na której zasiadał król. Na ścianie z tyłu wisiała druga inskrypcja – tzw. Tablica Stworzenia, opisująca wydarzenia mityczne, a po bokach prawdopodobnie były umieszczone kolejne dwie – Tablica Mówcy i Tablica Skryby, przedstawiające naturalnej wielkości postaci patrzące na osobę zasiadającą na tronie.

Fragment Panelu 96 Glifów w Muzeum Alberto Ruz Lhuillier w Palenque (fot. Boguchwała Tuszyńska)

Nowe glify w Tonina

Oryginalny artykuł: Wall with Maya Seignior Glyphs Discovered at Archaeological Zone. Art Daily.

W strefie archeologicznej Tonina w meksykańskim stanie Chiapas odkryto portret oraz bogaty tekst glificzny zawierający pełne imię władcy Tonina o imieniu K’inich B’aaknal Chaahk. Jest to kolejne ważne odkrycie obok sarkofagu niedawno znalezionego przez specjalistów z INAH (Narodowego Instytutu Antropologii i Historii). 

Dwa sklepione pomieszczenia, w których znaleziono mur z tekstem glificznym datowanym na 708 r. n.e. oraz stiukowy portret króla K’inich B’aaknal Chaahk, stanowią część El Palacio, czyli Domu Świetlika - kompleksu architektonicznego na Akropolu - jednej z największych struktur piramidalnych w Meksyku. Zdaniem dra Carlosa Pallana Gayol, który zajmuje się badaniem tekstu glificznego, znalezisko to potwierdza, że pałac był siedzibą króla K’inich B’aaknal Chaahk, szóstego z 14 znanych władców miasta Tonina i pomoże zrozumieć historię miasta  niegdyś znanego jako Po' ("biały") w latach 680-715 n.e.  

Za murem z hieroglifami odpowiadającym dwóm datom - marzec i czerwiec 708 r. n.e. - znajduje się sala tronowa - jedyna z 4 znalezionych w pałacu, która jest położona w miejscu raczej prywatnym i odizolowanym. Mur zachował się w doskonałym stanie - oprócz finezyjnych stiukowych hieroglifów zachowała się również większość niebieskiego i czerwonego pigmentu. Analiza tekstu przyniesie bezcenne informacje na temat historii, mitologii oraz lingwistyki, w tym majańskiej gramatyki, ponieważ tekst zawiera nowe, jeszcze nieopisane elementy językowe.

Fragment tekstu glificznego na murze w pałacu w Tonina (fot. INAH)

Czy starożytni Amerykanie umieli czytać i pisać?

Pismo ma w Ameryce długą historię, bo pojawiło się już w okresie między 1000-400 r. p.n.e. Ameryka Środkowa jest jednym z trzech lub czterech ośrodków na całym świecie, gdzie pismo zostało niezależnie wynalezione. Późniejsze systemy pisma powstawały pod - mniejszym lub większym - wpływem tych pierwszych. 

Z najwcześniejszego okresu (1000-400 p.n.e.) - z powodu warunków klimatycznych - zachowały się tylko szczątkowe teksty w kamieniu i na przedmiotach z jadeitu, choć z pewnością już wtedy pisano na materiałach nietrwałych. Wśród zabytków olmeckich z tego okresu wymienia się Monument 13 z La Venta, na którym po lewej stronie figury ludzkiej wyrzeźbiony jest odcisk stopy ludzkiej, a po prawej pionowa kolumna trzech pojedynczych glifów, niestety nieczytelnych.

Ołtarz 4 z La Venta (fot. Ruben Charles / Wikimedia Commons)