3800 lat temu tsunami zniszczyło dawne osady na chilijskim wybrzeżu

Oryginalny artykuł: A tsunami wiped out ancient communities in the Atacama Desert 3,800 years ago

Na podstawie badania osadów geologicznych i pozostałości archeologicznych międzynarodowa grupa uczonych (z Chile, Australii, Wielkiej Brytanii, Francji, Brazylii i Hiszpanii) ustaliła, że około 3800 lat temu potężne trzęsienie ziemi i tsunami zniszczyły osady wspólnot zamieszkujących tereny wzdłuż wybrzeża chilijskiej pustyni Atacama. Rozbite ściany i przewrócone kamienie świadczą o nieszczęściu, które dotknęło ośrodek Zapatero. Ludność żyjąca wzdłuż wybrzeża pustyni Atacama 5700-4000 lat temu, budowała małe kamienne domy na ogromnych stosach muszli. Zazwyczaj domy te przylegały do siebie, otwierając się na wewnętrzne patia. Zmarłych chowano pod podłogami domów. Jednak kamienie i zaprawa zawiodły w obliczu potęgi oceanu. Jak podaje Diego Salazar (z Universidad de Chile, Santiago), jeden z domów w Zapatero jest całkowicie zniszczony, a kamienie z jego ścian runęły w głąb lądu, jakby uderzyła w nie gigantyczna fala. W przypadku innego, kamienie zostały rozrzucone w kierunku morza, dokładnie tak, jak można by się spodziewać po silnych prądach związanych z tsunami. W trzecim domu podłogi pokryte są warstwą rozmytego piasku, na którym zachowały się pozostałości morskich alg i kolców szkarłupni, zmieszane z kawałkami skał, muszli i osadów wyrwanych z ziemi.

Stanowisko archeologiczne Zapatero (źródło ilustracji: Salazar et al., Science Advances)

Ludzkie szczątki z pustyni Atacama ujawniają ślady walki o przetrwanie

Oryginalny artykuł: Human Remains From the Chilean Desert Reveal Its First Farmers Fought to the Death

Nowe badania przeprowadzone przez chilijskich i amerykańskich naukowców pod kierunkiem Vivien G. Standen (z Universidad de Tarapacá, Arica, Chile) wykazały, że trzy tysiące lat temu mieszkańcy pustyni Atacama (Chile) zadawali sobie śmiertelnie ciosy, walcząc o zmniejszające się zasoby wody i żywności. Około 1000 r. p.n.e. grupy ludności  postanowiły spróbować tam uprawy ziemi, a wraz z początkami rolnictwa nastąpił wzrost przemocy, która utrzymywała się przez setki lat. Uczeni przeanalizowali szczątki ludzkie znalezione w grobach na pustyni Atacama i pochodzące sprzed 1400-3000 lat. Wiele z nich zachowało się w bardzo dobrym stanie, gdyż ze względu na suchy klimat uległo naturalnej mumifikacji. Okazało się, że ofiary miały złamane żebra i obojczyki, okaleczone twarze oraz rany kłute w płucach, pachwinach i kręgosłupach. Co najmniej połowa takich obrażeń wyglądała na śmiertelne.

Uprawa ziemi na pustyni Atacama była możliwa jedynie w nielicznych dolinach (fot. Vivien Standen)

Kompleksy ceremonialne na pustyni Atakama

Oryginalny artykuł: Ancient Ceremonial Complexes Revealed in World's Driest Desert

Archeolodzy Catherine Perlés z Université Paris Nanterre i Lautario Nuñez z Universidad Católica del Norte w Chile sugerują, że dawne stanowiska na pustyni Atakama, kwitnące tysiące lat temu służyły celom ceremonialnym. Jak podają badacze, aby przetrwać w trudnych warunkach na wyjątkowo suchej pustyni, tamtejsza ludność wykorzystywała tak zwane eko-schronienia, czyli miejsca zapewniające wystarczającą ilość wody, roślin i zwierzyny. Po dotarciu na takie tereny, przybysze postanowili wznieść owe centra, których budowę przypuszczalnie nadzorowali przywódcy religijni. Szczególne wrażenie wywołuje stanowisko pochodzące z lat 1200-500 p.n.e. Wykopaliska prowadzono tam w 2015 roku i natrafiono na zabytki kamienne oraz szczątki 28 dzieci, które pochowano z bogatymi darami ze złota i różnych materiałów pochodzących z rejonu Amazonii i znad wybrzeża Oceanu Spokojnego.

Miejsca pochówków dzieci, którym złożono bogate dary (źródło fot. Antiquity)

Na pustyni Atakama odkryto cztery "saywas"

Oryginalny artykuł: Cientificos descubren calendarios incas en el desierto de Atacama

Na pustyni Atakama, na północy Chile, na wysokości 4200 metrów, grupa uczonych natrafiła na cztery kamienne konstrukcje zwane saywas. Cień, jaki rzucają one na ziemię podczas wschodu słońca pozwalał Inkom przewidywać równonoce i przesilenia, a zatem można je uznać za znaczniki astronomiczne, związane z ważnymi datami w inkaskim kalendarzu. Jak podaje kierująca pracami Cecilia Sanhueza z Chilijskiego Muzeum Sztuki Prekolumbijskiej (Museo Chileno de Arte Precolombino), odkrycia dokonano dzięki zdjęciom satelitarnym.

Saywas odkryte na pustyni Atakama (fot. Museo Chileno de Arte Precolombino)

Pozostałości prekolumbijskich pól uprawnych na pustyni Atacama

Oryginalny artykuł: Studying farming in the driest desert in the world

Na mapie satelitarnej pustyni Atacama, w okolicach Turi (Chile), można dostrzec niewielkie poletka uprawne i wyłożone kamieniami tarasy. Dzisiaj nie rosną tam juz żadne rośliny i wydaje się, że rolnicy odłożyli swe kamienne motyki i po prostu odeszli. Frances Hayashida, profesor z University of New Mexico, uważa, że stało się tak około 500 lat temu. Wyjątkowy suchy klimat sprawił, że dawne pola i systemy nawadniające zachowały się w niemal idealnym stanie. Zdaniem Hayashidy zostały one przygotowane już około 1000 r. n.e., kiedy ludność zorientowała się, jak można wykorzystać wodę ze źródeł zasilanych przez topniejące śniegi ze szczytów Andów. Antropolodzy nie próbowali jeszcze obliczyć dokładnie, ilu rolników musiało pracować na poletkach, ale wody zawsze brakowało i rolnictwo rozwinęło się tam w niewielkim stopniu.

Tarasy uprawne na pustyni Atacama (fot. Frances Hayashida)

Tajemnica arszeniku znalezionego w chilijskich mumiach

Oryginalny artykuł: Chilean mummies show arsenic poisoning

Najnowsze badania dowodzą, że przedstawiciele prekolumbijskich cywilizacji zamieszkujących tereny północnego Chile, w tym Inków i kultury Chinchorro, cierpieli na chroniczne zatrucie arszenikiem z powodu spożywania skażonej wody. Co prawda już wcześniejsze analizy wykazały wysoki poziom arszeniku w próbkach włosów pobranych z mumii, znalezionych zarówno na terenach górzystych, jak i na ziemiach przybrzeżnych tej części Chile, jednak ówczesne metody nie pozwalały stwierdzić, jak arszenik dostał się do włosów, czy zmumifikowane osoby przyjmowały arszenik za życia, czy też toksyczny związek znajdował się w glebie i przenikał do włosów mumii dopiero po jej zakopaniu.

Jedna z mumii, w której wykryto skażenie arszenikiem (fot. Ioanna Kakoulli, UCLA)

Co mumie mówią o prekolumbijskich palaczach?

Oryginalny artykuł: Joseph Castro Chilean Mummies Reveal Ancient Nicotine Habit. Live Science 28.06.2013.

Analiza włosów mumii z miasteczka San Pedro de Atacama w Chile wykazała, że mieszkańcy tego regionu regularnie używali nikotyny w latach 100 p.n.e.-1450 n.e. Ponadto zdaniem naukowców konsumpcja nikotyny dotyczyła całego społeczeństwa, niezależnie od statusu społecznego i zamożności. Hermann Niemeyer - współautor projektu i specjalista od chemii organicznej na Uniwersytecie Chilijskim w Santiago - uważa, że udało im się obalić dotychczasowy pogląd, że około 400 r. n.e. mieszkańcy San Pedro de Atacama palili tytoń w fajkach, a następnie stopniowo przeszli na wdychanie dimetylotryptaminy ze specjalnych tacek. 

Badacze przeanalizowali próbki włosów 56 mumii z okresu 100 r. p.n.e.-1450 r. n.e. (fot. Hermann M. Niemeyer)