Tomografia komputerowa ujawniła, że osoba, której mumię liczącą 1100 lat znaleziono na pustyni Atakama zmarła w wyniku rozległych obrażeń

Oryginalny artykuł: 1,100-year-old mummy found in Chile died of extensive injuries when a turquoise mine caved in, CT scans reveal

Zmumifikowane szczątki mężczyzny sprzed 1100 lat wskazują, że prawdopodobnie zginął on w wypadku podczas wydobywania turkusu w Chile. Jak wynika z przeprowadzonych badań, liczne ślady urazów tępego narzędzia odkryte na szkielecie mężczyzny sugerują, że zmarł on w wyniku obrywu skalnego lub zawalenia się kopalni. Naturalnie zmumifikowane ciało, wraz z darami grobowymi, w tym łukiem i strzałami oraz zestawem do wdychania narkotyków halucynogennych, zostało pierwotnie wykopane w latach 70. XX wieku na terenie tuż przy prekolumbijskiej kopalni turkusów w Salwadorze, mieście na północy Chile, na środku pustyni Atakama. Widoczne złamanie lewej kości podudzia mumii sugerowało, że mężczyzna mógł ulec wypadkowi, ale pełna analiza ciała została ukończona dopiero w 2023 roku.

Tomografia komputerowa zmumifikowanego górnika wykazała urazy pleców, żeber, obojczyków, łopatek i kości kończyn dolnych
(fot. Francisco Garrido i Catalina Morales)

Polscy uczeni badają mumię z Collud z wykorzystaniem najnowszej technologii

Oryginalny artykuł: Lambayeque: delegación polaca investiga a momia de Collud con tecnología avanzada 

Grupa badaczy z Polski odwiedziła Narodowe Muzeum Archeologiczne im. Brüninga w mieście Lambayeque w celu przeprowadzenia nowatorskiego skanowania 3D i prześwietlenia rentgenowskiego mumii z Collud. Proces ten ma szansę ujawnić fascynujące szczegóły dotyczące życia tej kobiety, w tym diety, wieku i ewentualnych chorób, na które mogła cierpieć, co pozwoli uzyskać pełniejszy obraz życia w czasach prekolumbijskich. Pracami kieruje Judyta Bąk (doktorantka z Uniwersytetu Jagiellońskiego), której towarzyszy zespół ekspertów z Politechniki Poznańskiej. Stanowi to kamień milowy w badaniach nad kulturą andyjską, podkreślając międzynarodowe zainteresowanie dziedzictwem archeologicznym regionu Lambayeque. 

Mumia kobiety w muzeum w Lambayeque (źródło fot. Andina)

Artystyczna złożoność tatuaży na 1200-letnich mumiach z Peru

Oryginalny artykuł: Destacan complejidad artística de tatuajes en momias de Perú de 1,200 años de antigüedad 

Thomas G. Kaye (z Foundation for Scientific Advancemeny, Arizona, USA), Judyta Bąk (z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków), Henry William Marcelo (z Universidad Nacional José Faustino Sánchez Carrión, Huacho, Peru) i Michael Pittman (z School of Life Sciences, University of Hongkong, Chiny i Institute of Archaeology, University College, Londyn, Wielka Brytania) przebadali ponad 100 mumii kultury Chancay w poszukiwaniu tatuaży. Ta praktyka kulturowa spotykana jest na całym świecie od ponad 5000 lat, od Europy po Azję i Amerykę Południową. Obecnie dzięki wykorzystaniu fluorescencji stymulowanej laserem odkryto tatuaże na 1200-letnich mumiach z Peru. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie naukowym Proceedings of the National Academy of Sciences, a analiza tych rysunków na skórze sugeruje, że niektóre z nich były efektem szczególnego wysiłku, wykazującego złożoność artystyczną. 

(A) Rysunek przedstawiający figurkę ceramiczną z tatuażami podobnymi do tych zachowanych na zmumifikowanych szczątkach.
(B) Przykład sztuki tekstylnej. (C) Położenie Chancay. Artefakty ze zbiorów Muzeum Archeologicznego „Arturo Ruiz Estrada”
(źródło ilustracji: Proceedings of the National Academy of Science)

Rezultaty badań mumii z Cerro Colorado

Oryginalny artykuł: Momias de Barranca: restos de maestra artesana develan a un importante personaje 

Zespół peruwiańskich i polskich archeologów przedstawił wyniki badań mumii znalezionych w 2023 roku na stanowisku Cerro Colorado (post: „Zawiniątka grobowe odkryte w Cerro Colorado”), położonym w prowincji Barranca, na północ od Limy. Okazało się, że jedna z odkopanych mumii należała do ważnej osoby zajmującej się wyrobem tkanin. W zawiniątku tej mumii zachowały się nie tylko kłębki wełny, ale także dwie igły tkackie, drewniana i metalowa, gliniana miska oraz miniaturowe naczynia. 

Mumie znalezione w 2023 roku w Cerro Colorado (fot. Andina)

Odkrycie pięciu mumii w Huaca La Florida

Oryginalny artykuł: Descubren cinco fardos funerarios prehispánicos y escalinata en huaca del Rímac

Archeolodzy pracujący w Huaca La Florida (dzielnica Rímac, Lima, Peru) znaleźli pięć zawiniątek grobowych, z których cztery zawierały mumie dzieci, a jedno mumię osoby dorosłej. Należały one do kultury Ychsma, która rozwinęła się na środkowym wybrzeżu Peru zanim Imperium Inków rozrosło się i objęło obszary regionu andyjskiego. Mumie liczą ponad tysiąc lat i znajdowały się u podnóża schodów na niewielkim wzgórzu, na którym prawdopodobnie niegdyś wznosiła się świątynia.

Schody, u podnóża których znaleziono mumie (fot. Andina)

Eksperci odtworzyli wygląd „Juanity”

Oryginalny artykuł: Experts reconstruct the face of Peru's most famous mummy, a teenage Inca sacrificed in Andean snow

We wtorek, 24 października w Muzeum Sanktuariów Andyjskich Katolickiego Uniwersytetu Santa Maria w Arequipie odsłonięto odtworzone popiersie najsłynniejszej peruwiańskiej mumii. Nastoletnia „Juanita” została złożona w ofierze podczas rytuału ponad 500 lat temu. Jej mumię odkrył w 1995 roku amerykański antropolog Johan Reinhard na wysokości ponad 6000 metrów, na ośnieżonym wulkanie Ampato.

Popiersie Juanity (źródło fot. Andina)

W Rímac (Peru) odkryto mumię sprzed 3000 lat

Oryginalny artykuł: Hallan en el Rímac momia de más de 3 mil años de antiguedad

W Huaca La Florida, w dystrykcie Rímac (Peru), podczas prac wykopaliskowych prowadzonych przez badaczy i studentów archeologii z Universidad Nacional Mayor de San Marcos, znaleziono mumię mężczyzny. Grobowiec znajdował się na szczycie dawnej świątyni i jak podaje Miguel Aguilar, jest możliwe, że pochowana osoba została złożona w ofierze podczas ostatniej fazy konstrukcyjnej tej świątyni. Mumia może liczyć nawet 3000 lat i najprawdopodobniej należy do osoby z kultury Manchay, która zamieszkiwała te ziemie w owym czasie. 

Grobowiec odkryto na szczycie dawnej świątyni (źródło fot. Andina)

Ślady substancji psychoaktywnych w głowie-trofeum i mumiach kultury Nazca

Oryginalny artykuł: Nazca child ingested psychoactive cactus just before ceremonial death in ancient Peru

Dagmara Socha (z Ośrodka Badań Andyjskich Uniwersytetu Warszawskiego), Marzena Sykutera (z Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Bydgoszczy) i Giuseppe Orefici (z Centro Italiano Studi e Ricerche Archeologiche Precolombiane di Brescia, Włochy) przeprowadzili analizy próbek włosów pobranych z czterech głów-trofeów (jednej należącej do dziecka i trzech do osób dorosłych) oraz z 18 mumii (zarówno osób dorosłych, jak i dzieci) pochodzących z kultury Nazca. Wszystkie one zostały pochowane w pobliżu południowego wybrzeża Peru, gdzie zostały wykopane w ramach Projektu Nazca, długofalowego programu archeologicznego, który rozpoczął się w 1982 roku. Badania toksykologiczne wykazały, że wielu zmarłych zażyło przed śmiercią jakieś rośliny o właściwościach psychoaktywnych lub pobudzających, w tym liście koki (zawierające kokainę), kaktusy San Pedro (zawierające meskalinę), a także Banisteriopsis caapi, główny składnik halucynogennego napoju ayahuasca (zawierającego harminę i harmalinę, dwa związki stosowane obecnie w antydepresantach). 

Głowy-trofea, których włosy poddano badaniom (fot. Dagmara Socha) 

Zastosowanie tomografii komputerowej 3D do badania prekolumbijskich mumii

Oryginalny artykuł: Scientific 'detective work' with South American mummies reveals they were brutally murdered

Grupa uczonych z Hiszpanii, Niemiec, Wielkiej Brytanii, USA i Włoch wykorzystała tomografię komputerową 3D w celu poszukiwania w prekolumbijskich mumiach śladów urazów będących wynikiem przemocy. Do tej pory głównie skupiano się na czaszkach i innych częściach szkieletu, ale potencjalnie znacznie bogatszym źródłem informacji są mumie z zachowanymi tkankami miękkimi. Tym razem naukowcy zbadali trzy pochodzące z czasów prekolumbijskich mumie z Ameryki Południowej, przechowywane od końca XIX wieku w europejskich muzeach. Jak zaznacza Andreas Nerlich (z Wydziału Patologii Monachijskiej Kliniki Bogenhausen w Niemczech), znalezione rodzaje urazów nie byłyby możliwe do wykrycia podczas analizowania samych szkieletów. 

Mumia mężczyzny z muzeum w Marburgu (Niemcy)
(źródło ilustracji: publikacja Begerock et al. w czasopiśmie Frontiers of Medicine)

Kolejne odkrycia w Cajamarquilla (Peru)

Oryginalny artykuł: Ancient mummies of children, likely sacrificed, unearthed in Peru

W listopadzie 2021 roku, na terenie stanowiska archeologicznego Cajamarquilla (położonego około 24 kilometrów od Limy) archeolodzy odkryli przewiązaną sznurami mumię mężczyzny z rękoma zakrywającymi twarz (post: "W Cajamarquilla (Peru) znaleziono osobliwą mumię"). Prace były kontynuowane i obecnie natrafiono w tym samym grobowcu na sześć mumii dzieci, które zostały złożone w ofierze i prawdopodobnie miały towarzyszyć pochowanemu mężczyźnie w drodze w zaświaty.

Grobowiec, w którym znaleziono mumie dzieci (fot. EFE)

Zastosowanie nowej metody do badania mumii z prowincji San Juan (Argentyna)

Oryginalny artykuł: Descubren los orígenes de momias de San Juan a partir del ADN humano en los piojos

Argentyńska uczona Alejandra Perotti, która prowadzi badania na Uniwersytecie w Reading (Wielka Brytania) wraz z naukowcami z Universidad Nacional de San Juan (Argentyna), Oxford University Museum of Natural History i Bangor University (Wielka Brytania) oraz University of Copenhagen (Dania) zastosowali nową metodę ustalania ludzkiego DNA w oparciu o wszy w dawnych mumiach znalezionych w argentyńskiej prowincji San Juan. W cyklu rozrodczym wszy, samica składa jaja, które dzięki wytwarzanej przez wszy bardzo trwałej substancji podobnej do cementu przyklejają się do korzenia włosa. Nowa metoda pozwala na badanie zarówno ludzkich szkieletów, jak i mumii w sposób mniej inwazyjny i bardziej etyczny, bez konieczności pobierania próbek ze skalistej kości skroniowej lub zębów, czego często zabrania się z przyczyn konserwatorskich. Rezultaty przeprowadzonych prac dostarczyły, między innymi, informacji na temat tras migracyjnych ludzi w Ameryce Południowej. 

Jedna z mumii znalezionych w argentyńskiej prowincji San Juan
(fot. Universidad Nacional de San Juan, Argentyna)

W Cajamarquilla (Peru) znaleziono osobliwą mumię

Oryginalny artykuł: Peru archeologists find mummy up to 1,200 years old 

Archeolodzy pracujący na terenie stanowiska Cajamarquilla, położonego około 24 km na wschód od Limy odkryli mumię, która pochodzi sprzed co najmniej 800 lat. Szczątki należą do młodego mężczyzny zmarłego w wieku 18-22 lat. Najbardziej zaskakujące jest, że jego ręce zakrywają twarz, a mumia jest związana sznurem. Została znaleziona w grobowcu o długości około trzech metrów, na głębokości 1,4 metra.

Osobliwa mumia odkryta w Cajamarquilla (źródło fot.: phys.org)

Mumifikacja zwłok kultury Chinchorro

Oryginalny artykuł: La fascinante historia de la "cultura chinchorro" que logró momificar a sus muertos más de dos mil años antes que los egipcios

Ponad 7000 lat temu suche wybrzeże pustyni Atacama, głównie rejon pomiędzy dzisiejszymi portami Ilo (Peru) i Antofagasta (Chile) był zamieszkiwany przez grupy rybaków i zbieraczy zasobów morskich. Znani są jako kultura Chinchorro i zasłynęli z niewiarygodnej techniki mumifikacji zwłok, która obecnie została wpisana przez UNESCO na listę światowego dziedzictwa. Złożone praktyki grzebalne kultury Chinchorro odzwierciedlają ogromne znaczenie kultu przodków, a sama technika mumifikacji jest najstarszą na świecie.  

Mumia kultury Chinchorro (fot. Getty Images)

Nowe badania mumii "Pepity"

Oryginalny artykuł: En proceso, nuevo estudio de ADN total a "Pepita", la momia infantil de la Sierra Gorda de Queretaro

Imieniem „Pepita” nazwano mumię dziewczynki, którą w 2002 roku odkryli mieszkańcy Altamira w Sierra Gorda w stanie Querétaro (Meksyk). Chociaż od tego czasu minęło aż 17 lat, to obecnie specjaliści Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) postanowili wykorzystać nowe technologie i przeprowadzić dokładniejsze badania mumii, szczególnie DNA. Jak podaje archeolog Elizabeth Mejía, „Pepita” zmarła w 300 r. p.n.e., w wieku 2,5 lat, przypuszczalnie w wyniku choroby płucnej, być może związanej z nagłymi zmianami temperatury, które jednocześnie doprowadziły do szybkiej naturalnej mumifikacji zwłok. Jest to jedna z najstarszych mumii znalezionych na terenie Meksyku.

Mumia "Pepity" (fot. Mauricio Marat, INAH)

Sekrety dawno zapomnianych mumii

Oryginalny artykuł: Secrets of long-lost mummies unwrapped

W 2004 roku, podczas prac renowacyjnych w Muzeum Reiss Engelhorn w Mannheim (Niemcy), natrafiono na dziewiętnaście prekolumbijskich mumii z Ameryki Południowej, które znajdowały się w nie oznakowanych skrzyniach w podziemiach muzeum. Zostały one pośpiesznie spakowane i przeniesione dla bezpieczeństwa podczas bombardowania w czasach II wojny światowej, a w powojennym chaosie po prostu o nich zapomniano. Od momentu ich ponownego odkrycia, w ramach Projektu German Mummy, uczeni z kilku państw europejskich prowadzą szczegółowe badania zarówno tych odnalezionych ponownie mumii, jak i ponad stu innych, pochodzących z różnych kolekcji muzealnych. Wykorzystują w tym celu nie tylko datowanie radiowęglowe, ale i analizy materiału genetycznego oraz najnowsze technologie radiologiczne, co pozwala uzyskać nowe informacje na temat osób, które żyły setki, a nawet tysiące lat temu. Badaniom poddano, między innymi, pochodzącą sprzed 600 laty peruwiańską mumię znaną jako „Kobieta ze skrzyżowanymi nogami” i zdołano ustalić, że w trzymanym przez nią zawiniątku znajdują się mleczne zęby dziecka.

Peruwiańska mumia znana jako “Kobieta ze skrzyżowanymi nogami” (fot. Jean Christen/REM)

Co włosy mumii Paracas mówią o diecie mieszkańców Wari Kayan

Oryginalny artykuł: Mummy Hair Reveals Ancient South American Diet

W 1925 roku, na terenie tak zwanej Nekropolii Paracas w Wari Kayan, na południowym wybrzeżu Peru, archeolog Julio Tello odkrył liczne mumie, które dzięki suchemu klimatowi zachowały się w bardzo dobrym stanie. Znalezione wówczas pięknie tkaniny z wełny, bawełny i innych włókien roślinnych trafiły do muzealnych kolekcji na całym świecie. Jednak nadal niewiele wiadomo o kulturze Paracas. W ostatnim czasie, grupa uczonych pod kierunkiem dr antropologii Kelly Knudson z Arizona State University przeprowadziła badania włosów mumii sprzed 2000 lat, aby przekonać się, czy mogłyby dostarczyć informacji na temat diety dawnych mieszkańców Wari Kayan.

Jedna z badanych mumii (fot. Elsa Tomasto Cagigao)

Nietknięta mumia z Pachacamac

Oryginalny artykuł: Hallan en Pachacamac una momia intacta de 1000 anos envuelta en algodon

Podczas ostatniego sezonu wykopaliskowego na terenie stanowiska Pachacamac, na centralnym wybrzeżu Peru, w ramach Projektu Ychsma, grupa archeologów, którą kierowal prof. Peter Eeckhout z Wolnego Uniwersytetu Brukselskiego w Belgii (Université Libre de Bruxelles – ULB) odkryła bardzo dobrze zachowaną i nietkniętą mumię, pochodzącą z lat 1000-1200 n.e. Uczeni zdecydowali, że zawiniątko grobowe nie zostanie otwarte, a do jego dokładnego zbadania zostaną wykorzystane metody nieinwazyjne i najnowsze technologie, przede wszystkim komputerowa tomografia osiowa. Uzyskane w ten sposób dane dostarczą informacji na temat pozycji ciała, ewentualnych chorób, na które cierpiała pochowana osoba i złożonych jej darów. Dzięki temu będzie można przygotować obrazy trójwymiarowe zawiniątka grobowego i jego zawartości.

Zawiniątko grobowe odkryte w Pachacamac (fot. Peter Eeckhout, ULB)

Chilijscy uczeni badają mumie kultury Chinchorro

Oryginalny artykuł: Scans unveil secrets of world's oldest mummies

Chilijscy uczeni postanowili przeprowadzić szczegółowe badania najstarszych mumii na świecie, pozostawionych przez przedstawicieli kultury Chinchorro, którzy w latach 10000-3400 p.n.e. zamieszkiwali ziemie należące obecnie do Peru i Chile, położone na wybrzeżu Oceanu Spokojnego, na skraju Pustyni Atakama. Ludzie ci, zajmujący się łowiectwem i rybołówstwem, mumifikowali ciała swych zmarłych już około 7400 lat temu, a zatem około 2000 lat wcześniej niż starożytni Egipcjanie. W minionym tygodniu piętnaście mumii Chinchorro zostało przewiezionych do kliniki Los Condes w Santiago, gdzie zostanie przeprowadzona analiza DNA i skanowanie z wykorzystaniem tomografii komputerowej. Jak podaje radiolog Marcelo Galvez, wykonano już tysiące obrazów, a badania skupiły się głównie na zmumifikowanych dzieciach i płodach. Uczeni zamierzają przeprowadzić wirtualną sekcję zwłok, nie dotykając ich, dzięki czemu będzie można zachować je na kolejne tysiące lat. Stosując najnowsze technologie komputerowe, postanowiono zrekonstruować mięśnie i rysy twarzy, aby odtworzyć wygląd dawnych mieszkańców.

Jedna z mumii pozostawionych przez kulturę Chinchorro (fot. Martin Bernetti)

Mumie kultur Ichma i Chimu sprzed 2000 lat

Oryginalny artykuł: Descubren restos de momias de mas de 2 mil anos en Peru

W ubiegłym tygodniu, na wzgórzu wznoszącym się na wschód od Limy, w pobliżu Viña Alta, miejscowa policja przypadkowo natrafiła na zawiniątko grobowe, częściowo zakopane w ziemi. Antropolog Manuel Grados ustalił, że jest to mumia dorosłej kobiety, związanej prawdopodobnie z preinkaską kulturą Ichma, której przedstawiciele zamieszkiwali te tereny w latach 900-1470 n.e.

Zawiniątko z mumią znalezione w pobliżu Limy (źródło fot. Prensa Municipalided de La Molina)

Grobowce i mumie z Tenahaha (Peru)

Oryginalny artykuł: Dozens of mummies discovered in Peru

W latach 2004-2007 międzynarodowa grupa ponad 20 badaczy (z Peru, Kanady, Szwecji i Stanów Zjednoczonych) prowadziła prace wykopaliskowe na terenie stanowiska archeologicznego Tenahaha w Dolinie Cotahuasi (prowincja La Unión, Peru), gdzie natrafiono na dziesiątki grobów, kryjących niekiedy nawet po 40 mumii każda i pochodzących sprzed 1200 lat. Wyniki tych kilkuletnich badań zostały opublikowane przez University Alabama Press w kwietniu tego roku, w książce „Tenahaha and the Wari State: A View of the Middle Horizon from the Cotahuasi Valley”.  

Widok Doliny Cotahuasi (fot. Willy Yépez Álvarez)

Do chwili obecnej zdołano odkopać 7 grobowców i 171 mumii. Pochówki znajdują się na niewielkich okolicznych wzgórzach i - jak pisze Justin Jennings (kurator Royal Ontario Museum w Toronto) - zmarli, liczeni w setkach lub nawet tysiącach - górowali nad żyjącymi.

Pochówek młodej kobiety odkryty w Tenahaha (fot. Matthew Edwards)