Archeolodzy odkryli kompleks architektoniczny z czasów kultury Wari

Oryginalny artykuł: Hallazgo en valle de Nasca: arqueólogos descubren complejo arquitectónico de la época Wari

Hiszpańscy archeolodzy z Universitat Autònoma de Barcelona i Universidad de Almeria, pracujący w ramach Projektu La Puntilla, którym kierują Pedro V. Castro-Martínez i Trinidad Escoriza-Mateu odkryli duży kompleks architektoniczny z czasów kultury Wari na stanowisku El Trigal III (prowincja Nasca, region Ica, Peru). Obejmuje on dwie oznaczone przestrzenie: północną i południową. W części północnej, zajmującej powierzchnię 130 metrów kwadratowych, wykopaliska prowadzono już od 2021 roku. Zachował się tam budynek, który prawdopodobnie miał dwie kondygnacje, na co wskazywałaby grubość ścian i pozostałości gruzu z zawalonej budowli. Pokrywający jej ściany tynk miał oryginalnie kolor biały i żółty. W dolnej jej części natrafiono na ślady przygotowywania żywności, w tym kamienne narzędzia, które służyły do rozcierania produktów roślinnych lub kukurydzy. Znaleziono też fragmenty naczyń z epoki Wari, które wykorzystywano do przechowywania i gotowania. 

Widok na El Trigal i rzekę Aja (fot. Projekt Archeologiczny La Puntilla)

Badanie ceramiki Wari dostarcza informacji na temat funkcjonowania imperium

Oryginalny artykuł: Lasers and chemistry reveal how ancient pottery was made, and how an empire functioned

Imperium Wari rozciągało się na ponad 1600 kilometrów na górzystych i przybrzeżnych obszarach prekolumbijskiego Peru w latach 600-1000. Pozostawiona przez dawnych mieszkańców ceramika daje archeologom wskazówki, jak funkcjonowało imperium. Nowe badania przeprowadzone przez uczonych z Field Museum w Chicago pokazują, że zamiast używać „oficjalnej” ceramiki Wari sprowadzanej ze stolicy, garncarze z całego imperium tworzyli własne naczynia dekorowane tak, aby naśladowały tradycyjny styl Wari. Aby to wykazać przeanalizowano skład chemiczny ceramiki za pomocą wiązek laserowych. Jak podaje M. Elizabeth Grávalos, w tym badaniu naukowcy przyjrzeli się idei kosmopolityzmu, włączenia różnych kultur i praktyk do społeczeństwa, starając się pokazać, że garncarze byli pod wpływem Wari, ale ten wpływ został zmieszany z ich lokalnymi praktykami kulturowymi, co doprowadziło do stworzenia własnych wersji ceramiki Wari.

Elizabeth Gravalos w jednym z domostw kultury Recuay na terenie stanowiska
archeologicznego Jecosh w Ancash (fot. Emily Sharp)

Odkrycia na terenie nekropolii w Castillo de Huarmey (Peru)

Oryginalny artykuł: New discoveries at the royal necropolis in Castillo de Huarmey

W lutym bieżącego roku, na terenie nekropolii kultury Wari, w Castillo de Huarmey (w pobliżu dzisiejszego miasta Huarmey, region Ancash, Peru), archeolodzy prowadzący wykopaliska w ramach projektu kierowanego przez Miłosza Giersza z Uniwersytetu Warszawskiego odkryli siedem pochodzących sprzed 1300 lat pochówków rzemieślników, którzy należeli do elity i pracowali na dworze władców Wari. Szczątki należą do czterech dorosłych osób, w tym dwóch kobiet i dwóch mężczyzn, oraz trojga nastolatków. Chociaż odkrycia dokonano kilka miesięcy temu, to dopiero we wrześniu ukazała się oficjalna informacja na ten temat. 

Nekropolia w Castillo de Huarmey (fot. Miłosz Giersz)

Przedstawiciele kultury Wari mieszali piwo ze środkami halucynogennymi

Oryginalny artykuł: Ancient Andean leaders may have mixed hallucinogen with their beer

Matthew E. Biwer (z Dickinson College, Carlisle, USA), Willy Yépez Álvarez i Justin Jennings (z Royal Ontario Museum, Toronto, Kanada) oraz Stefanie L. Bautista (z University of Rochester, Nowy York, USA) opublikowali rezultaty prac wykopaliskowych prowadzonych na terenie stanowiska archeologicznego Quilcapampa (departament Arequipa, Peru), ośrodka kultury Wari założonego w połowie IX wieku i opuszczonego kilkadziesiąt lat później. Natrafili tam na dół wypełniony ogromną ilością pestek i łodyg rośliny Schinus molle (Schinus peruwiański), określanej też jako molle lub peruwiański pieprz. W pobliżu znaleziono nasiona rośliny Anadenanthera colubrina, nazywanej powszechnie vilca, zawierającej substancje halucynogenne i dobrze znanej w kulturach andyjskich. Chociaż wiadomo, że w prekolumbijskim Peru spożywano głównie produkowane z kukurydzy piwo zwane chicha, to analizy chemiczne zawartości dawnych naczyń wykazały, że w ośrodkach kultury Wari również wytwarzano piwo z owoców Schinus molle. Zdaniem badaczy, piwo mieszano z nasionami vilca i jest to pierwsze świadectwo dodawania substancji halucynogennych do alkoholu.

Mapka pokazująca położenie stanowiska archeologicznego Quilcapampa (źródło: Antiquity)

Nowe odkrycia w Huaca Santa Rosa de Pucalá (region Lambayeque, Peru)

Oryginalny artykuł: Lambayeque: arqueólogos hallan restos de niños y camélidos ofrendados en Huaca Santa Rosa 

W Huaca Santa Rosa de Pucalá, położonej w dystrykcie o tej samej nazwie w regionie Lambayeque, peruwiańscy archeolodzy z Museo Tumbas Reales de Sipán odkryli cztery groby ze szczątkami dzieci i nastolatków związanych z kulturą Wari. Do tej pory zakończono wykopaliska w trzech budowlach o charakterze ceremonialnym wzniesionych na planie litery D, znajdując też szczątki wielbłądowatych i świnek morskich. Prawdopodobnie zarówno wspomniane dzieci, jak i zwierzęta zostały złożone w ofierze podczas rytuału odprawionego w momencie rozpoczęcia budowy tych przestrzeni o przeznaczeniu religijnym. 

Jeden z grobów odkrytych w Huaca Santa Rosa (źródło fot. Andina)

Przyczyny upadku Cerro Baul, ośrodka kultury Wari

Oryginalny artykuł: Shrewd water use helped South America's first empire thrive. So why did drought destroy it?

Kiedy około 1400 lat temu przedstawiciele kultury Wari przybyli do Doliny Moquegua w południowym Peru, nie przejęli siłą zamieszkałych już żyznych ziem, ale osiedlili się na wysokich i suchych terenach, wznieśli swe budowle na szczycie wzgórza Cerro Baul i skonstruowali kanały, które doprowadzały wodę na znaczne odległości. Zamienili górskie stoki na terasy uprawne nawadniane wodą deszczową i spływającym z gór topniejącym śniegiem. Pozostałości systemu zaopatrywania w wodę zachowały się nie tylko w Cerro Baul, ale również w kilku innych miejscach państwa Wari, w tym w Pikillacta i w regionie Huamachuco. Jak podkreśla Donna Nash (z University of North Carolina, Greensboro), pomimo suchego klimatu ludność Wari zdołała rozszerzyć strefę swych wpływów na inne ziemie, zasiedlić i wykorzystać puste do tej pory tereny. Około 1000 lat temu upadek cywilizacji Wari zbiegł się z okresem poważnej suszy. Badaczy zastanawiało jednak, jak susza mogła pogrążyć społeczność, która tak dobrze potrafiła radzić sobie z ograniczoną ilością wody.

Cerro Baul (fot. Omar Lucas, El Comercio)

Szczegółowe badania „Idola z Pachacamac”

Oryginalny artykuł: Incan idol that allegedly escaped conquistadors' destruction is real, new analysis show

Jednym z najważniejszych eksponatów w muzeum na terenie stanowiska archeologicznego Pachacamac (Peru) jest drewniana rzeźba zwana „Idolem z Pachacamac”, mająca wysokość 2,34 m i średnicę około 13 cm. W 1938 r. archeolog Albert Giesecke odkrył ją w Templo Pintado („Malowanej Świątyni”) w Pachacamac, choć przez wiele lat sądzono, że rzeźba została zniszczona przez hiszpańskich konkwistadorów w 1533 roku na polecenie Hernanda Pizarro. Znalezisko wywołało wiele dyskusji wśród specjalistów nie tylko co do autentyczności zabytku, ale i jego przynależności kulturowej. Chociaż Pachacamac było sanktuarium Inków i celem pielgrzymek, to jednak było zamieszkiwane znacznie wcześniej, co potwierdzają świadectwa archeologiczne związane z kulturami Lima, Wari i Ychsma. Źródła historyczne podają, że „Idolowi z Pachacamac” przypisywano szczególne moce i pełnił on rolę wyroczni.

Rzeźba znana jako "Idol z Pachacamac"
(źródło ilustracji: M. Sepúlveda et al, Project INCA, Sorbonne Université)

Ceramika z Ayacucho (Peru) dostarcza informacji o początkach cywilizacji Wari

Oryginalny artykuł: Aayacucho: ceramica hallada en capital Wari revela origen del primer imperio del Peru

Naczynia ceramiczne odkryte w Ayacucho, kompleksie archeologicznym związanym z kulturą Wari, dostarczają kolejnych informacji na temat początków tej cywilizacji, rozwijającej się w latach 600-1200. José Ochatoma Paravecino, archeolog z Universidad Nacional San Cristóbal de Huamanga, odpowiedzialny za badania prowadzone na tym terenie podaje, że motywy ikonograficzne na 45 zrekonstruowanych do tej pory naczyniach potwierdzają związki początków kultury Wari z kulturami Nasca i Huarpa.

Archeolog José Ochatoma Paravecino z naczyniami odkrytymi w Ayacucho (źródło fot. Andina)

Obecność kultury Wari w regionie Lambayeque

Oryginalny artykuł: Descubren recinto ceremonial de cultura Wari en Lambayeque

Od września do grudnia 2018 roku, archeolodzy z Muzeum Tumbas Reales de Sipán prowadzili pod kierunkiem Edgara Bracamonte prace wykopaliskowe w kompleksie Santa Rosa w dystrykcie Pucalá (region Lambayeque). Dokonali bardzo ciekawych odkryć, zmuszających badaczy do ponownego prześledzenia historii prekolumbijskiego Peru, a zwłaszcza wydarzeń, które miały miejsce w końcowym okresie kultury Mochica w Sipán i Pampa Grande, a także rozważenia obecności kultur Cajamarca i Wari w dolinie Lambayeque. Na szczególną uwagę zasługuje budowla o przeznaczeniu ceremonialnym, wzniesiona w latach 800-900 n.e. z cegieł adobe i gliny na planie w formie litery D, spotykana w architekturze kultury Wari. Nigdy wcześniej nie zarejestrowano bowiem tego typu konstrukcji na terenie północnych dolin.

Budowla wzniesiona na planie litery D, typowa dla architektury kultury Wari (źródło fot. Andina)

Jak Inkowie chronili swe budowle przed skutkami trzęsień ziemi

Oryginalny artykuł: Machu Picchu, supremacia inca

Obserwując imponujące budowle w Machu Picchu można zauważyć szczeliny pomiędzy kamiennymi blokami tworzącymi mury bądź połamane krawędzie, co nie wydaje się typowe dla Inków, gdyż ich konstrukcje wyróżniały się perfekcją w dopasowywaniu do siebie poszczególnych, odpowiednio obrobionych kamieni. Peruwiańscy uczeni z Instytutu Geologii, Górnictwa i Metalurgii (Ingemmet) wykazali, że około 1450 roku trzęsienie ziemi o sile co najmniej 6,5 stopni w skali Richtera doprowadziło do zniekształceń konstrukcji w Machu Picchu, co zmotywowało Inków do wprowadzenia zmian i wznoszenia budowli odpornych na wstrząsy. Jest to jeden z pierwszych rezultatów prac prowadzonych w ramach Projektu Cusco-Pata, którym kieruje Carlos Benavente Escobar. Celem badań jest poznanie ruchów ziemi, które miały miejsce w przeszłości i ich wpływu na dawne kultury Inków i Wari. Dzięki temu będzie można również ustalić okresowość wstrząsów sejsmicznych dla regionu Cusco i określić najbardziej zagrożone strefy.

Szczeliny pomiędzy blokami kamiennymi, widoczne na budowlach w Machu Picchu
(fot. Projekt Cusco-Pata)

Dzięki informacjom historycznym wiadomo, że w Cusco wstrząsy o dużej sile były odczuwalne również w 1650 roku i w 1950 roku, ale nie zdołano do tej pory stwierdzić, który z uskoków wywołał ruchy ziemi. Badacze z Ingemmet skupili się na dwóch aktywnych uskokach, znajdujących się w pobliżu Cusco: Tambomachay i Pachatusan, które są w stanie wywołać duże wstrząsy. Benavente Escobar przekazał, że po raz pierwszy połączono badania z dziedziny paleosejsmologii, archeosejsmologii i geotektoniki.

Prace prowadzone na terenie Choquepuquio (fot. Projekt Cusco-Pata)

Nowe odkrycia w dystrykcie Ayo (departament Arequipa, Peru)

Oryginalny artykuł: Identifican noventa sitios arqueologicos en Arequipa

W listopadzie i grudniu 2015 roku, podczas inspekcji archeologicznej na terenie dystryktu Ayo (departament Arequipa, prowincja Castilla, Peru), zidentyfikowano 90 miejsc z zachowanymi świadectwami prekolumbijskimi. Celem prac, którymi kierował archeolog Apu Mendoza, było zweryfikowanie potencjału kulturowego i turystycznego okolic Ayo, wyróżniających się pięknym krajobrazem, zwłaszcza w rejonie Jeziora Mamacocha i Doliny Wulkanów.

Pozostałości budowli prekolumbijskich w dystrykcie Ayo (źródło fotografii: Andina)

Głowy-trofea z Uraca (Arequipa, Peru)

Oryginalny artykuł: Human and feline trophy heads excavated near Toro Muerto, Arequipa

Podczas prac wykopaliskowych, prowadzonych w latach 2014-2015 w ramach Projektu Archeologicznego Uraca, na cmentarzysku leżącym w pobliżu słynącego z petroglifów stanowiska Toro Muerto, odkryto dwanaście ludzkich czaszek i jedną czaszkę dzikiego kota, stanowiących głowy-trofea. Badania wykazały, że wszystkie głowy ludzi zostały ścięte i odarte ze skóry, po czym wydrążono w nich otwory, przez które przeciągano sznury służące do zawieszenia. Łeb dzikiego kota został potraktowany w ten sam sposób. Tylna część jego czaszki została złamana, a oczodoły wypełnione błyszczącą tkaniną w czerwonym kolorze.

Archeolodzy Jorge Achka Rodriguez (Universidad Nacional Mayor de San Marcos, Lima)

i Manuel Angel Mamaní (Universidad Nacional de San Agustín, Arequipa)

podczas prac wykopaliskowych w Uraca (fot. Beth K. Scaffidi)

Geoglif kultury Wari znaleziony w południowym Peru

Oryginalny artykuł: Wari geoglyph found in southern Peru. Peru This Week 24.07.2014.

Archeolodzy prowadzący badania w peruwiańskim regionie Arequipa odkryli w grudniu duży geoglif. Według Peru21 ma on ok. 60 x 40 m i jest położony w prowincji Caylloma. Peru21 podaje, że wstępne badania archeologiczne zostały wykonane na prośbę Consorcio Angostura-Siguas - agroprzemysłowej firmy, która prowadzi w tym rejonie projekt irygacyjny.  

Zdaniem ekspertem geoglif został wykonany przez członków kultury Wari ok. 1200-1300 r. n.e. Peru21 podaje także, że znaleziono inne przedmioty, które być może rzucą nowe światło na kulturę i wierzenia Wari.

Geoglif z Arequipa w Peru o wymiarach 60x40 m pochodzący z lat 1200-1300 n.e. (fot. Peru21)

Zmiany klimatyczne pchnęły Peruwiańczyków do migracji

Oryginalny artykuł: DNA study on mummies suggests climate instability drove ancient Peruvians to migrate. Phys. org 18.06.2014.

Międzynarodowy zespół ekspertów doszedł do wniosku, że migracje prekolumbijskich społeczeństw andyjskich były spowodowane zmianami klimatycznymi, a nie - jak dotychczas uważano - ekspansją imperium Wari. W artykule opublikowanym w Proceedings of National Academy of Sciences zespół opisuje przeprowadzone badania mitochondrialnego DNA pochodzącego z mumii w połączeniu z modelowaniem prawdopodobieństwa subiektywnego w celu określenia migracji mieszkańców Peru w latach 840 p.n.e a 1450 n.e.

Malowana tkanina kultury Wari (hiszp. Huari) z okresu 700-900 n.e. (fot. Wikimedia Commons)

Nowe odkrycia i badania na peruwiańskiej ziemi

W kwietniu tego roku rozpoczęto prace w rejonie Chaquira, w dystrykcie Piura. Kierująca projektem archeolog María Elena Paredes podaje, że skupiono się na dwóch wykopach w Huaca Tallán, które to miejsce było wielokrotnie rabowane, a w ostatnich latach bardzo zaśmiecone przez okolicznych mieszkańców. W pierwszym wykopie natrafiono na mury z adobe (cegły suszonej na słońcu) o szerokości 0,90 metra i długości 4,30 metra, oddzielające dwa pomieszczenia, wewnętrzne i zewnętrzne. Drugi wykop odsłonił natomiast budowlę o podstawie prostokątnej, wykorzystywaną w dwóch okresach. W oparciu o znalezione naczynia ozdobione różnymi wzorami, przybory do polerowania ceramiki i inne przedmioty, uczeni uznali, że był to ośrodek kultury Tallán, stanowiący ważne centrum administracyjne. Sama budowla natomiast była wielkim magazynem, w którym przechowywano kukurydzę, bawełnę i inne produkty pochodzące z okolicznych ziem. Kultura Tallán obejmowała grupy etniczne, które w czasach prekolumbijskich zamieszkiwały przybrzeżne tereny obecnego dystryktu Piura. Ludność ta zajmowała się głównie rolnictwem, rybołówstwem i wymianą handlową. Swoje ośrodki założyli w latach 1000 – 1200 n.e.

Pozostałości budowli kultury Tallán (fot. El Comercio)

W Pachacamac znaleziono drewnianą figurkę kobiety i tkaninę z piórami

Oryginalny artykuł: Rachel Chase. Archaeologists find new artifacts at Pachacamac sanctuary near Lima, Peru. Peru This Week 5.03.2014.

Na stanowisku archeologicznym Pachacamac w Peru archeolodzy znaleźli dwa stosunkowo dobrze zachowane artefakty: małą drewnianą rzeźbę przedstawiającą kobietę i tkaninę pokrytą piórami w jaskrawych kolorach. Przedmioty zostały znalezione w miejscu zwanym "Placem Pielgrzymów".

Drewniana figurka ma 8,5 cm długości i przedstawia kobietę stojącą z rękami założonymi na piersi. Tkanina z piórami w kolorze m.in. pomarańczowym, zielonym i czarnym ma 54 cm długości i 10 cm szerokości.

Rzeźba i tkanina ozdobiona piórami, znalezione w Pachacamac (fot. Ministerstwo Kultury Peru / Peru21)

W Ekwadorze znaleziono budynek sprzed 4 tys. lat, w Peru mauzoleum Wari sprzed tysiąca lat

Building from 2,200 BCE discovered in Ecuador. Stone Pages Archeo News 14.02.2014.
Archaeologists Find Evidence of 1,000-Year-Old Wari Tombs. Peruvian Times 11.02.2014.

W Ekwadorze odkryto budynek sprzed ponad 4 tysięcy lat

W parku archeologicznym Rumbipapa w Quito, stolicy Ekwadoru, u stóp wulkanu Pichincha archeolodzy odkryli budynek z około 2200 r. p.n.e. - najstarsze znalezisko archeologiczne w Quito. Na razie nie podano żadnych szczegółów dotyczących identyfikacji kultury, która zamieszkiwała ten rejon w okresie, kiedy wzniesiono ten budynek. 

Wykopaliska rozpoczął dwa lata temu archeolog Angelo Constantine. Na głębokości 3 m odkryto podłogę niedużego domu, którego wiek określono za pomocą datowania radiowęglowego. Znaleziono także szczątki ludzkich i zwierzęcych kości z innego okresu, prawdopodobnie po wybuchu wulkanu Pichincha. Zdaniem Danny'ego Villacis, przewodnika po parku, znalezisko jest wyjątkowo ważne, ponieważ pokazuje, że historia Ekwadoru jest bogatsza niż dotychczas sądzono i tysiące lat przed Inkami żyły tu inne ludy.

Widok na wulkan Pichincha z Quito, stolicy Ekwadoru (fot. Timwryan / Wikimedia Commons

Dziewczynka złożona w ofierze 1500 lat temu w Yautan w Peru

Oryginalny artykuł: Archaeologists Uncover Remains of Girl Sacrificed Some 1,500 Years Ago. Peruvian Times 22.11.2013.

Archeolodzy odkryli szczątki dziewczynki, który najprawdopodobniej została złożona w ofierze około 1500 lat temu. Być może została złożona w ofierze bogom morza, jako próba ochrony przed zmianami klimatycznymi spowodowanymi przez prąd morski El Niño. Grobowiec i szczątki dziewczynki zostały znalezione  w rejonie Yautan, 40 km w głąb lądu od miasta Casma w regionie Ancash w Peru przez grupę archeologów i studentów z Uniwersytetu im. Santiago Antunez de Mayolo w Huaraz.

Szczątki dziewczynki złożonej w ofierze 1500 lat temu w Yautan w Peru (fot. Peruvian Times)

Kolejne mumie znalezione na peruwiańskim cmentarzu

Oryginalny artykuł: Two 1,000-year-old mummies found in ancient Peruvian cemetery. The Raw Story 25.10.2013.

Dwie mumie sprzed ponad 1000 lat zostały znalezione na pre-inkaskim cmentarzu na przedmieściach Limy. Zdaniem Gladys Paz znalezisko w kompleksie religijnym kultury Wari Huaca Pucllana (w pobliżu współczesnej dzielnicy Miraflores) jest niezwykle istotne, ponieważ grobowiec został odkryty w stanie nienaruszonym razem z darami ofiarnymi. Zdaniem Paz jest to grobowiec kobiety, a dziecko zostało złożone w ofierze jako jej towarzysz. W grobowcu znaleziono także 7 naczyń zdobionych wizerunkami kotów, używanych do picia herbaty yerba mate, 12 toreb z tkaniny i szczątki 3 świnek morskich.

Wyposażenie grobu z kultury Wari znalezionego w kompleksie świątynnym Huaa Pucllana w Limie (fot. Agencja France-Presse)

Przedinkaska cywilizacja Wari stworzyła skomplikowaną strukturę społeczną

Oryginalny artykuł: Wari, predecessors of the Inca, used restraint to reshape human landscape. Phys.org 16.10.2013.

Zdaniem naukowców z uniwersytetu Dartmouth wysoko rozwinięta przedinkaska cywilizacja Wari rządziła nie tylko dzięki grabieżom i bezwzględnej biurokracji. Zamiast tego tworzyli luźno kontrolowane kolonie, aby rozwijać handel, zapewnić ziemię dla osadników i uzyskać dostęp do zasobów naturalnych dużej części centralnych Andów. Wyniki badań opublikowane w Journal of Anthropological Archaeology rzucają nowe światło na to, jak wczesne państwa ewoluowały w stronę modelu imperialnego w regionie, który następnie stał się centrum imperium Inków. 

Pikillacta - dawna stolica cywilizacji Wari, położona 20 km na wschód od Cuzco (fot. Wikimedia)