Czym mogli żywić się Majowie w okresach suszy

Oryginalny artykuł: Research reveals ancient Maya lessons on surviving drought

Świadectwa paleoklimatyczne wskazują na okresy suszy na Półwyspie Jukatan w końcowym okresie klasycznym (lata 800-900) sugerując, że zmiany klimatyczne mogły przyczynić się do upadku i opuszczania miast Majów. Chociaż nie były one jedyną przyczyną, to wiadomo, że w znacznym stopniu utrudniły dostęp do żywności, powodując klęskę głodu i migracje ludności. Podstawą wyżywienia Majów były co prawda kukurydza, fasola i dynia, rośliny wrażliwe na suszę, ale istnieje jeszcze wiele gatunków jadalnych roślin bardziej odpornych na brak wody, na przykład maniok, który był również uprawiany przez Majów. Uczeni Scott Fedick i Louis Santiago (z University of California w Riverside, USA) przeprowadzili nowe badania, aby przekonać się, jakie inne rośliny jadalne można by uprawiać w trudnych do przeżycia okresach suszy. Przygotowali listę 497 gatunków roślin spotykanych na ziemiach Majów i rozważyli ich odporność na suszę, biorąc pod uwagę różne scenariusze: 1) krótkie okresy suszy, 2) susze trwające jeden rok, 3) susze utrzymujące się przez kilka lat. Uwzględniono gatunki udomowione i dziko rosnące, w tym rośliny jednoroczne, byliny, zioła, drzewa.

Maniok jest dość odporny na suszę i był również uprawiany przez Majów
(fot. Thamizhppanthi Maan)

Jak Majowie przystosowywali się do zmian klimatu

Oryginalny artykuł: Finding signs of climate change and adaptation in the ancient Maya lowlands

Co jakiś czas powraca temat suszy na ziemiach Majów jako jednego z czynników, które mogły znacząco przyczynić się do opuszczenia miast pod koniec okresu klasycznego. Już wcześniej ustalono, ze okresy suszy na obszarze Ameryki Środkowej zbiegały się z momentami załamywania się majańskiego społeczeństwa. Jaką rolę w upadku cywilizacji Majów w latach 800-950 n.e. odegrały zmiany klimatyczne? Najnowsze badania pomagają znaleźć odpowiedź na to pytanie. Niszczące skutki suszy sprawiły, że Majowie chcieli stawić im czoła. Mark Pagani - profesor geologii i geofizyki z Yale University i dyrektor Yale Climate and Energy Institute, a także współautor artykułu opublikowanego 20 kwietnia br. w Proceedings of the National Academy of Science - przekazał, że południowe Niziny Majów znacznie dotkliwiej doświadczyły suszy aniżeli ziemie północne.

Jezioro Salpeten w Gwatemali (fot. Mark Brenner, University of Florida) 

Cara Blanca - świątynia Majów nad brzegiem cenote

Oryginalny artykuł: At Newly Discovered Water Temple, Maya Offered Sacrifices to End Drought

W Cara Blanca (Belize) archeolodzy odkryli kompleks świątynny Majów, obejmujący niewielki plac i pozostałości budowli, z których najważniejsza została wzniesiona w pobliżu cenote o głębokości ponad 60 metrów. Uczeni sugerują, ze było to szczególne miejsce kultu boga deszczu Chahka oraz bóstw zamieszkujących podziemny świat Majów. Cenote zostało dokładnie zbadane przez nurków, którzy wyłowili fragmenty najróżniejszych naczyń ceramicznych (waz, mis i dzbanów) oraz narzędzia kamienne. Niektóre naczynia były ozdobione motywami falistych linii i spiral, odnoszących się w ikonografii Majów do świata wodnego. Jedno z naczyń zachowało wizerunek jaguara, zwierzęcia wiązanego ze światem podziemnym. Owe dary ofiarne datowane są na końcowy okres klasyczny, kiedy to wiele ośrodków Majów było już opuszczonych.

Nurkowie badający cenote w Cara Blanca (Tony Rath Photography)

Badania podwodnej jaskini Blue Hole (Belize) rzucają nowe światło na suszę na ziemiach Majów

Oryginalny artykuł: Drought caused Maya collapse

Nowe badania na ziemiach Majów zdają się potwierdzać, że to właśnie długotrwała susza mogła stać się bezpośrednią przyczyną upadku majańskich miast pod koniec okresu klasycznego. Tym razem w centrum zainteresowań uczonych znalazła się podwodna jaskinia Blue Hole („Błękitna Dziura”) w Belize i okoliczne laguny. Jak podaje André Droxler z Rice University, pobrane z nich próbki minerałów świadczą o wielkiej suszy w latach 800 – 900 n.e. Kiedy wróciły deszcze, Majowie przenieśli się na ziemie północne, ale – jak dowodzą przeanalizowane osady – sytuacja powtórzyła się kilku wieków później, kiedy to ponowne opuszczenie miast zbiegło się z okresem suszy.

Chociaż w ubiegłych latach już wielokrotnie łączono suszę z upadkiem cywilizacji Majów, to jednak wyniki najnowszych badań potwierdzają te przypuszczenia. André Droxler podkreśla, że tym razem dane pochodzą z różnych miejsc leżących w centralnym regionie ziem Majów.

Blue Hole ("Błękitna Dziura") w Belize (fot. Tami Freed)

Susza w IX w. n.e. mogła spowodować opuszczenie Tikal

Oryginalny artykuł: Resuelto el misterio de Tikal, una de las mayores capitales mayas

Od wielu lat uczeni starają się zrozumieć przyczyny opuszczenia – w późnym okresie klasycznym – wielu majańskich miast. Ostatnio grupa badaczy ze Stanów Zjednoczonych, Meksyku i Gwatemali opublikowała w Proceedings of Nacional Academy of Scienes (PNAS) wyniki swych prac prowadzonych na terenie Tikal, leżącego wśród tropikalnych lasów dzisiejszej Gwatemali i uważanego za jeden z głównych ośrodków politycznych dawnych Majów.

Budowle Akropolu Centralnego w Tikal

Spadek ilości opadów przyczynił się do upadku Majów

Oryginalny artykuł: Classic Maya Civilization Collapse Related to Modest Rainfall Reductions (English)

Najnowsze badania dowodzą, że rozpad cywilizacji Majów mógł się wiązać ze stosunkowo niewielkim spadkiem opadów (25 do 40% rocznych opadów), jaki nastąpił pomiędzy okresem rozkwitu a upadku pomiędzy 800-950 r. n.e. To wystarczyło, aby parowanie zdominowało opady i ilość dostępnej wody powierzchniowej drastycznie zmalała. Dane wskazują, że główną przyczyną był spadek ilości letnich burz. Badania objęły ślady zmian klimatycznych ze stalagmitów oraz płytkich jezior. Wyniki zostały opublikowane w magazynie Science.

M. Medina-Elizalde, E. J. Rohling. Collapse of Classic Maya Civilization Related to Modest Reduction in Precipitation. Science, 2012; 335 (6071): 956 DOI: 10.1126/science.1216629

Czytaj także: Upadek Majów: szlaki handlowe (po polsku)

Susza w lesie deszczowym (fot. Getty Images)
Drought in the rainforest