Prace
archeologiczne, zdjęcia satelitarne, zastosowanie technologii LiDAR i
przygotowanie trójwymiarowych modeli dostarczyły informacji o trzech miastach
Majów: Xulnal, El Pesquero i Wakná, które
były ważnymi ośrodkami, pozostającymi w strefie wpływów potężnego El Mirador (Peten, Gwatemala) i
rozwijały się w okresie preklasycznym, w latach 1000-350 p.n.e.
Xulnal leży w pobliżu
wioski Carmelita, w odległości 10 km na zachód od El Tintal. Okres rozkwitu miasta nastąpił około 600 r. p.n.e. i
było przypuszczalnie zamieszkiwane przez 40 tysięcy osób. Część ludności mogła
zajmować się wyrobem ceramiki. Nie wiadomo, czy eksploatowano jakieś bogactwa
naturalne, choć w odległości 6 km archeolodzy natrafili na złoża krzemienia. Na
terenie Xulnal znajdują się dwie grupy
architektoniczne. Jedna, stanowiąca centrum miasta została otoczona fosą, co
wskazywałoby na charakter obronny i ewentualne konflikty wojenne w regionie. Ta
część miasta była połączona drogą z drugą grupą, na południu, gdzie wznosił się
akropol triadyczny i boisko do gry w piłkę. W obu kompleksach zachowały się
również budowle typu E, którym to terminem archeolodzy określają wydłużone
platformy, służące obserwacjom astronomicznym (równonocy i przesileń), choć –
zdaniem niektórych badaczy – mogły mieć również związek z cyklami rolniczymi.
Piramidy w Xulnal mają wysokość 20-25
metrów. Miasto otoczone jest bagnami, spośród których wyłania się niczym wyspa.
Na szczęście ośrodek nie został splądrowany przez rabusiów i natrafiono na
ceramikę nie tylko z okresu preklasycznego, ale i późnego okresu klasycznego.
