Oryginalny artykuł: El cráneo de una bebé con un solo ojo en medio de la cara, encontrado cerca de las Líneas de Nazca en Perú
DNA dziewczynki pochowanej około 1600 lat temu w południowym Peru potwierdza, że urodziła się z cyklopią, niezwykle rzadką wadą wrodzoną, która powoduje pozostawienie pojedynczego oczodołu w środkowej części twarzy. Przyczyną była dodatkowa kopia chromosomu 13, a jej pochówek nie wykazuje śladów leczenia innego niż w przypadku innych dzieci z Nazca. Dwoje niemowląt dzieliło jedną ceramiczną urnę, jedną umieszczoną na drugiej. Dolne dziecko miało jeden oczodół pośrodku twarzy zamiast dwóch i brakowało mu kości nosowych. Zostały pochowane około 1600 lat temu w Jauranga, miejscu w dolinie Palpa w południowym Peru, kilka kilometrów od miejsca, gdzie nakreślono słynne linie Nazca. Teraz, dzięki DNA, wiemy, dlaczego jedna z tych dwóch osób była taka. Badanie zostało opublikowane 9 listopada 2026 roku w czasopiśmie PNAS. Artykuł został przygotowany przez zespół peruwiańsko-niemiecko-amerykański, w którego skład wchodzi archeolog Elsa Tomasto-Cagigao z Papieskiego Uniwersytetu Katolickiego w Peru, Markus Reindel z Uniwersytetu w Bonn, Lars Fehren-Schmitz, specjalista od starożytnego DNA z Uniwersytetu Kalifornijskiego z Santa Cruz. Autorzy łączą trzy źródła informacji: szkielet, materiał genetyczny i kontekst pochówku. Dzięki temu połączeniu próbują oddzielić to, co można poznać (stan dziewczynki), od tego, czego nie da się poznać (jak jej rodzina ją postrzegała i jaką opiekę otrzymała). Kultura Nazca rozkwitła na południowym wybrzeżu Peru około dwa wieki przed naszą erą aż do VI lub VII wieku i słynie z ogromnych rysunków, które wykonała na pustyni. Palpa, około 40 kilometrów na północ od współczesnego miasta Nazca, jest jednym z najlepiej zbadanych stanowisk archeologicznych. Od 1997 roku peruwiańsko-niemiecki projekt kierowany przez Markusa Reindela z Niemieckiego Instytutu Archeologicznego i Johny'ego Islę prowadzi tam badania, dokumentując ponad 650 osad w dolinach tego obszaru.
![]() |
| Widok odsłoniętej czaszki z przodu (fot.: Tomasto-Cagigao i in. 2026) |
Społeczny aspekt tej historii jest chyba najbardziej delikatny. Autorzy podkreślają, że fizyczna różnica wykryta w szkielecie sama w sobie nie wskazuje na to, czy dana osoba była uznana za niepełnosprawną, ani czy otrzymała opiekę, ponieważ oba te pojęcia zależą od specyfiki danego społeczeństwa. Pewne jest jedynie traktowanie, jakie otrzymała po śmierci. Urny innych dzieci z Palpy są proste i nie zawierają żadnych ofiar, a urna JA13A wpisuje się w ten schemat. Fehren-Schmitz podsumowuje tę ideę, stwierdzając, że dziewczynka nie była ani „wykluczona” ze względu na swój stan, ani traktowana w „specjalny” sposób. Naukowcy doszli do wniosku, że tradycje pochówku dzieci były podtrzymywane pomimo ich wyglądu, choć nie pozwala nam to stwierdzić, czy ich stan zdrowia wpłynął na ich tożsamość społeczną i opiekę, jaką otrzymywały za życia. Przypadek ten przypomina inne niedawne odkrycie. W 2024 roku zespół kierowany przez Adama Rohrlacha z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka opublikował w czasopiśmie Nature Communications wyniki badań przesiewowych prawie 10 000 starożytnych genomów. Odkryli oni sześć przypadków zespołu Downa i jeden zespołu Edwardsa (trisomia 18), wszystkie u niemowląt, pochodzących ze stanowisk archeologicznych w Hiszpanii, Bułgarii, Finlandii i Grecji. Autorzy zaznaczyli, że nie znają żadnych wcześniejszych przypadków trisomii 13 lub 18 zidentyfikowanych w starożytnych szczątkach. Sami autorzy Jaurangi przestrzegają przed ekstrapolacją. W Andach istnieją bardzo zróżnicowane dowody na to, jak traktowano różnice fizyczne. Ikonografia Moche, pochodząca z północnego wybrzeża, przedstawia osoby z widocznymi cechami wrodzonymi w prestiżowych kontekstach. Znajdują się tam szczątki kostne osób z poważnymi niepełnosprawnościami, które przeżyły dzięki opiece innych. A źródła inkaskie i kolonialne, tysiąc lat później, opisują wszystko, od włączenia do życia społecznego po wyspecjalizowane role rytualne, ale także wykluczenie i dyskryminację. Żaden z tych przykładów nie odnosi się do społeczeństwa Nazca, a autorzy podkreślają, że nie należy ich traktować jako bezpośrednich analogii. DNA pozwoliło na precyzyjne wyjaśnienie wady rozwojowej, która fascynuje naukowców od wieków, a kontekst archeologiczny wskazuje, że dziewczynka była objęta standardowymi praktykami pogrzebowymi. Jak postrzegała ją społeczność za życia, kim była jej matka, dlaczego dzieliła urnę z innym dzieckiem z innej matki: na żadne z tych pytań nie ma odpowiedzi szkielet, a autorzy przyznają, że prawdopodobnie nigdy jej nie znajdą.


Brak komentarzy:
Prześlij komentarz