Dawne kościane groty strzał ukazują zorganizowaną produkcję rzemieślniczą w prekolumbijskiej Argentynie

Oryginalny artykuł: Ancient bone arrow points reveal organized craft production in prehistoric Argentina

Przez dziesięciolecia badania i wiedza na temat zróżnicowanego surowca kostnego wykorzystywanego przez mieszkańców Sierra de Córdoba w późnym okresie prekolumbijskim (ok. 1220–330 lat p.n.e.) były ograniczone. Jednak Matías Medina i jego współpracownicy, Sebastián Pastor i Gisela Sario, opublikowali analizę technologiczną metody wytwarzania jednego z najliczniejszych rodzajów narzędzi, grotów z kości. Badania opublikowane w czasopiśmie International Journal of Osteoarchaeology skutecznie wypełniają istotną lukę w wiedzy o tym, jak starożytne społeczności organizowały swoje rzemiosło i codzienne życie. Późny okres prehistoryczny w argentyńskich górach Sierra de Córdoba charakteryzował się społecznościami praktykującymi elastyczną gospodarkę mieszaną, łączącą łowiectwo i zbieractwo z praktykami rolniczymi. Pozwalało im to zachować dużą mobilność, jednocześnie zajmując obozowiska sezonowe i dostosowując styl życia do optymalnej strategii przetrwania w tamtym czasie. Jednakże pozostawili jedynie rozproszony i słabo widoczny materiał archeologiczny, w tym narzędzia z kości, które stanowiły ważny, choć do niedawna słabo zbadany aspekt ich kultury materialnej.

Rodzaje grotów, w tym groty trójkątne z ząbkowanymi trzonkami i zadziorami, igłowate, jaskółcze i w kształcie liścia (źródło ilustracji: phys.org)

Jak wyjaśnia Matías Medina, przez dziesięciolecia brakowało publikacji poświęconych konkretnie technologii kostnej, zwłaszcza w Ameryce Południowej. To, co o nich wiedziano, pochodziło zazwyczaj ze sprawozdań z wykopalisk, które zawierały proste opisy zespołów obrobionych kości jako markerów kulturowych lub chronologicznych, ponieważ archeologia priorytetowo traktowała odpowiadanie na pytania chronologiczne poprzez analizę czasową typologii artefaktów. Na przykład techniki produkcji grotów z kości w górach Sierra de Córdoba (Argentyna) nigdy nie zostały dogłębnie przeanalizowane, a kwestia ta uzasadnia uwzględnienie jej w dyskusjach na temat systemów przenoszenia broni, obejmujących obecnie gotowe groty i wszelkie produkty uboczne procesu produkcyjnego. 

Aby wypełnić tę lukę w wiedzy, w badaniu przeanalizowano 117 artefaktów kostnych pochodzących z Museo Arqueológico Numba Charava w Argentynie. Wszystkie przedmioty zostały zebrane niesystematycznie w ciągu XX wieku z różnych stanowisk w południowej części doliny Punilla, dlatego wiele z nich nie ma precyzyjnego pochodzenia. Ustalono, że podstawowym surowcem były kości lamy, prawdopodobnie pochodzące z guanako, na które polowano. Następnie kości te odzyskiwano i przerabiano na narzędzia. Kości innych zwierząt, takich jak jelenie pampasowe, były rzadsze. Zazwyczaj wytwarzano je z długich kości stóp, a następnie rozłupywano je wzdłuż, aby uzyskać gotowe do obróbki półfabrykaty. Spłaszczano je poprzez szlifowanie na kamieniach ściernych, a następnie skrobano i strugano na kształt grotu strzały. W niektórych przypadkach przed wygładzeniem i polerowaniem grotów dodawano zadziory, trzonki lub elementy dekoracyjne, aby uzyskać błyszczącą powierzchnię, która zmniejszała opór powietrza i chroniła przed warunkami atmosferycznymi. Jak wyjaśnia Matías Medina, ozdobne groty były rzadkością. W literaturze archeologicznej odnotowano tylko trzy kościane groty strzał z rytą dekoracją na ostrzu. Ryte zdobienia składały się głównie z linii i małych trójkątów, podobnych do tych obserwowanych na zdobionych szpachelkach w kształcie szpilek i ozdobach z centralnej Argentyny. Zdaniem badaczy, kościane groty strzał były używane głównie do celów wojennych, a nie łowieckich. Zatem grawerowane zdobienia lub inne elementy stylistyczne, takie jak dodatkowe zadziory, wyrażają tożsamość społeczną i stanowią silne przypomnienie przynależności kulturowej twórcy na rannych wrogach.

Badanie rzuca nowe światło na to, w jaki sposób społeczności zamieszkujące południową część doliny Punilla organizowały produkcję narzędzi, a wnioski mogą mieć zastosowanie w innych regionach, gdzie kościane groty strzał odgrywały kluczową rolę. Groty strzał były produkowane lokalnie, a każdy grot był unikatowy, nawet jeśli tylko kilka egzemplarzy miało zdobienia. Produkcja tych grotów była czasochłonna, ale znormalizowana i prawdopodobnie przekazywana z pokolenia na pokolenie. Odkrycie to jest istotne, gdyż wzmacnia ogólne dowody na to, że rodzina była podstawową jednostką społeczną zajmującą się produkcją żywności i narzędzi w późnym okresie prekolumbijskim. Jak podkreśla Matías Medina, konieczne są porównania, zwłaszcza z sąsiednimi regionami w pobliżu Sierra de Córdoba, takimi jak niziny rzeki Paraná i rzeki Urugwaj, oddalone o ponad 500 km, a także z miejscami datowanymi na ostatnie 1500 lat.