Wioska poprzedzająca Cerro de Trincheras i miejsca z petroglifami znalezione w stanie Sonora

Oryginalny artykuł: Hallan aldea anterior a Cerro de Trincheras y sitios con petrograbados, en Sonora 

W dolinie i kanionie rzeki Cocóspera, niedaleko granicy z Arizoną w Stanach Zjednoczonych, specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli wioskę, związaną z tradycją Trincheras, pochodzącą prawdopodobnie z okresu między 800 a 1200 rokiem, nazwaną La Ciénega. Miejsce to, odpowiadające wcześniejszym etapom rozwoju niż Cerro de Trincheras (1200–1500), zostało udokumentowane i zbadane w ramach projektu badań archeologicznych podczas prac budowlanych obwodnicy kolejowej Ímuris–Nogales, pod nadzorem Ministerstwa Obrony Narodowej (Defensa). Badania zostały przeprowadzone w ramach kolektywnego projektu „Salvamiento Arqueologico Libramiento Ferroviario Ímuris-Nogales” (SALFIN), w którego skład weszło sześciu specjalistów z Centrum INAH Sonora. 

Pozostałości dawnej wioski, odkryte przez archeologów (fot. Júpiter Martínez Ramírez) 

Prace wykopaliskowe związane z kulturą Trincheras

Oryginalny artykuł: Emprenden INAH y Universidad de Binghamton proyecto binacional de arqueologia en Valle de Altar, Sonora

Dolina Altar to obszar leżący wzdłuż granicy, która oddziela stan Sonora w Meksyku od stanu Arizona w Stanach Zjednoczonych. Pracujący wspólnie meksykańscy i amerykańscy badacze zarejestrowali tam ponad 90 miejsc z pozostałościami archeologicznymi, pochodzącymi z różnych okresów, od 2400 r. p.n.e. aż do początków XX wieku. Minionej jesieni rozpoczęto nowy projekt archeologiczny, którym kierują Elisa Villalpando z Centrum Narodowego Instytutu Antropologii i Historii w stanie Sonora i Randall McGuire z Uniwersytetu Binghamton. Systematyczne badania potrwają kilka lat i skupią się przede wszystkim na trzech ośrodkach datowanych na lata 700-1200 n.e., czyli tak zwany przejściowy okres kultury Trincheras, gdyż wcześniejsze prace dotyczyły początków i końcowych lat tej kultury, która rozwijała się na pustyni Sonora w dolinach rzek Magdalena, Altar i Concepción w Meksyku, charakteryzowała się wznoszeniem osad na tarasach, na zboczach wzgórz i wykazywała podobieństwa do kultury Hohokam z Arizony. 

Zdjęcie satelitarne pokazujące ośrodki na terenie Doliny Altar

(fot. Proyecto Tradición Trincheras 2017-2018)

Elisa Villalpando zaznaczyła, że jest to już ósmy meksykańsko-amerykański projekt archeologiczny na pustyni Sonora. W 1985 roku, w ramach rozpoznania terenu, starano się ponownie zlokalizować miejsca, które zostały wcześniej zarejestrowane w tym regionie przez innych archeologów. Celem badań od samego początku było zrozumienie procesów społecznych, zachodzących na pustyni Sonora i szczególnie związanych z kulturą Trincheras. Po 30 latach pracy można było ustalić chronologię, wyróżnić typy ceramiki, poznać elementy architektoniczne na poszczególnych stanowiskach archeologicznych oraz określić okres zamieszkiwania Cerro de Trincheras, głównego ośrodka tej kultury, leżącego w dolinie rzeki Magdalena.

Ceramika typu Chiykosky znaleziona w latach 2015-16 (fot. Proyecto Tradición Trincheras 2017-2018)

Zwierciadła znalezione na ziemiach Arizony pochodziły z Mezoameryki

Oryginalny artykuł: Mesoamerican "fools-gold" mirrors found in Arizona reveal ties to ancient Mexico

Archeolodzy badający kontakty utrzymywane przez kultury, które zamieszkiwały ziemie obecnych południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych i centralnego Meksyku zwrócili uwagę na  niezwykłe artefakty odkryte w Arizonie już w latach 30-tych i 60-tych XX wieku, podczas wykopalisk prowadzonych w Snaketown, największym ośrodku kultury Hohokam. Chodzi o ponad 50 zwierciadeł z pirytu, wykonanych w stylu typowym dla Mezoameryki. Już wcześniej zauważono pewne związki Snaketown z Mezoameryką, o czym świadczą boiska do rytualnej gry w piłkę, miedziane dzwoneczki i szczątki wielobarwnych papug.

Repliki zwierciadeł znalezionych na ziemiach kultury Hohokam
(Arizona Museum of Natural History)