Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Xibalba. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Xibalba. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 10 lipca 2012

Nietoperze w sztuce Majów

Oryginalny artykuł: Antonieta Cajas Bats in Maya Art (English)

Mieszkańcy prekolumbijskiej Mezoameryki przywiązywali wielką wagę do niektórych gatunków flory i fauny oraz innych elementów krajobrazu, które stanowiły część ich wierzeń religijnych, mitów, ceremonii i światopoglądu. Nietoperze były częścią ich świata, a z powodu swoich nocnych zwyczajów były związane z jaskiniami i ciemnością, z bóstwami śmierci i nocy, z zaświatami zwanymi Xibalba (czyt. szibalba). Jaskinie również były związane z zaświatami, ponieważ były uważane za wejścia do Xibalba, świata nocy i ciemności, zamieszkanego przez bogów, którzy dają życie i przynoszą śmierć wszystkim stworzeniom lądowym i wodnym.

Nietoperz był glifem-emblematem (czyli herbem) kilku miast: Copan w Hondurasie, Zinacantan ("ziemia nietoperzy") w Chiapas i Zinacantepec ("miejsce na wzgórzu nietoperzy") w Meksyku. Był często przedstawiany w sztuce: w rzeźbie i figurkach, na ceramice i malowidłach oraz w kodeksach. Na przykład w Copan jest kilka rzeźbionych ołtarzy i pomników z późnego klasyku (600-900 n.e.), przedstawiąjących nietoperze, które w tym mieście miały silny ładunek symboliczny. Prawdopodobnie Budynek 20 przedstawia Dom Nietoperzy z Popol Vuh - majańskiej mitologii. 

Nietoperze były obecne w wielu kulturach Mezoameryki. W Monte Alban (Oaxaca) bóg-nietoperz był związany z płodnością i bogiem kukurydzy, stając się jednym z najważniejszych bogów zapoteckich. Aztekowie wiązali nietoperze z kultem śmierci i ofiarami z ludzi: na stronie 41 Kodeksu Fejervary-Mayer pojawia się antropomorficzny nietoperz z sercem i głową straconego człowieka w dłoniach. Na kilku stanowiskach w Tabasco w Meksyku znaleziono wizerunki nietoperzy (także antropomorficzne) rzeźbione w bazalcie, marmurze i jadeicie, a także na ceramice, kadzielnicach i urnach pogrzebowych.

Kamienne rzeźby przedstawiające nietoperze / Stone sculptures of bats:

Muzeum Popol Vuh w mieście Gwatemala
Museo Popol Vuh in Guatemala City

Regionalne Muzeum Archeologii w Copan Ruinas (Honduras)
Museo Regional de Arqueologia in Copan Ruinas (Honduras) 

Muzeum Rzeźby w Copan (Honduras)
Museo de Escultura in Copan (Honduras)

Czytaj także: Jaskinie, góry i piramidy w wierzeniach MajówCenote - droga do zaświatówKról pod Górą Jaguara

środa, 4 lipca 2012

Cenote - droga do zaświatów

Andrew Kinkella The Importance of Cenotes in pre-Hispanic America (English)

Majański Jukatan prawie nie ma rzek, ale ponieważ jest to krajobraz krasowy, powstały ze skał erozyjnych, jest tam wiele tzw. cenotes (czyt. senotes), czyli rozpadlin skalnych wypełnionych niezwykle czystą wodą głębinową (nazwa pochodzi od majańskiego dzonot, czyli "studnia").

Cenotes były ważnym źródłem wody, więc często na ich brzegach budowano ścieżkę lub drabinę, która ułatwiała pobieranie wody. Miały one również znaczenie symboliczne, ponieważ starożytni Majowie uważali je za jedno z trzech wejść do Xibalba (czyt. szibalba) - majańskich zaświatów. (Pozostałe dwa wejścia to jaskinie i boiska do rytualnej gry w piłkę.) Ponieważ  cenotes były miejscami świętymi, Majowie wrzucali do nich ofiary, aby porozumieć się z bogami i przodkami, często odbywając w tym celu pielgrzymki. 

Symbolika cenotes związana była z kilkoma bogami: Chahk (czyt. czak) - bóg deszczu, Wąż-Lilia Wodna - bóg wód naziemnych zawieszony między światem żywych a zmarłych i Chak Chel (czyt. czak czel) - wiekowa bogini związana z żywiołami wodnymi (powodziami, sztormami), ale także z medycyną i położnictwem.

Święte cenote w Chichen Itza (Jukatan, Meksyk)
Sacred cenote in Chichen Itza, Yucatan, Mexico

Lilie wodne na jeziorze Izabal (Gwatemala) 
Water lilies on Izabal Lake, Guatemala