Rabunek zabytków w Xultun

Oryginalny artykuł: Donna Yates. Xultun. Trafficking Cultures. 27.11.2012

Klasyczne majańskie stanowisko Xultun jest położone na wzniesieniu na zachód od rzeki Ixcan, 40 km na północny wschód od Tikal w Gwatemali. Stanowisko obejmuje serię budynków, placów i kilka boisk do rytualnej gry w piłkę. Największy budynek w Xultun to B-7 o podstawie prawie idealnie kwadratowej o boku 45 m i wysokości 24 m, z małym budynkiem na platformie szczytowej. Badania epigraficzne emblematu miasta sugerują, że w okresie klasycznym Xultun nazywało się Baax Witz, czyli Kwarcowa Góra.

Toponim Xultun - Baax Witz Ajaw  "Władca Kwarcowej Góry" na  naczyniu K8007 (fot. Justin Kerr)

Pahñú – nowe stanowisko archeologiczne w stanie Hidalgo, Meksyk

Oryginalny artykuł: Abren Pahñú, nueva zona arqueologica en Hidalgo
Zobacz także: Fotografie INAH

Po kilku latach prac archeologicznych, prowadzonych przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH-Conaculta) w Meksyku, zostało udostępnione zwiedzającym stanowisko archeologiczne Pahñú, położone na terenie Tecozautla w stanie Hidalgo, Meksyk. Z Pahñú, którego nazwa w języku Indian Otomí oznacza „gorącą drogę”, rozpościera się widok na półpustynną Dolinę Mezquital oraz wzgórze Hualtepec, będące być może mityczną Górą Węża – Coatepec.

Fernando López Aguilar, kierujący projektem archeologicznym podkreślił, że architektura miasta różni się od stylu wprowadzonego przez potężne Teotihuacan, dominujące wówczas w Mezoameryce, co może świadczyć o pewnej autonomii Pahñú.

Stanowisko archeologiczne Pahñú (fotografia INAH)

Odrestaurowane budowle, pochodzące z ostatniego okresu zamieszkania (lata 650 – 950 n.e.), kryją w swych wnętrzach znacznie starsze konstrukcje z okresu klasycznego (z lat 450 – 650 n.e.). Kilka tarasów i platforma prowadzą na niewielki plac, na którym wznosi się mała budowla o podstawie kwadratowej o boku długości około 6 metrów i wysokości około 1,5 metra. Stąd dochodzi się do Placu Głównego, na którym wyróżnia się najważniejsza piramida, mająca - wraz z wieńczącą ją świątynią - 10 metrów wysokości. Pod tą budowlą znajduje się wcześniejsza o dwieście lat konstrukcja, z fasadą ozdobioną płytami ustawionymi schodkowo i ze wzorami przypominającymi literę E. W tej samej części miasta znajduje się budowla nazwana Tecpan, która przypuszczalnie stanowiła rezydencję władców. Po stronie południowej placu, która ogranicza dostęp do centrum ceremonialnego, zachowały się jeszcze inne konstrukcje. Poza tym archeolodzy natrafili na terenie Pahñú na liczne petroglify, które zostały poddane dokładnej analizie.

Pahñú zostało założone w momencie, kiedy Teotihuacan było największym miastem Mezoameryki. Jednak kiedy ów potężny ośrodek upadł, miasto Indian Otomí nadal stanowiło najważniejsze centrum polityczne ludności hñäñü i przetrwało w takim stanie jeszcze około 400 lat. Zostało całkowicie opuszczone po 1000 r. Uczeni przypuszczają, że zamieszkująca te rejony ludność Otomí pochodziła od mieszkańców Teotihuacan, jednak – jak wykazują badania archeologiczne i etnograficzne – wyraźne są także związki z mieszkańcami San Juan del Río (w stanie Queretaro) i Acambay-Jilotepec (w stanie Meksyk) oraz korzenie sięgające tradycji Chupicuaro (500 r. p.n.e. – 300 r. n.e.).

Figurka z Chupicuaro
(Muzeum Ameryki w Madrycie)

Ukryte mechanizmy majańskiego kalendarza

Oryginalny artykuł: Simon Martin i Joel Skidmore. Exploring the 584286 Correlation between
the Maya and European Calendars. PARI Journal 13(2), 2012, s. 3-16.

Skąd wiadomo, ze wielki majański król K’inich Janaab Pakal urodził się około 600 r. n.e. (wg korelacji  Goodmana-Martineza-Thompsona), a nie na przykład w 1100 r. n.e. (wg korelacji Vaillanta) czy też w 100 r. n.e. (wg korelacji Bowditcha)? To udało się ustalić już w połowie XX wieku i od tego czasu potrafimy skorelować klasyczny majański kalendarz ze współczesnym europejskim z dokładnością do kilku miesięcy.

Pakal "Tarcza" Wielki - król, który rządził majańskim miastem Palenque przez 68 lat (fot. A.Skromnitsky / Wikimedia Commons)

Dwie najpowszechniej akceptowane stałe korelacyjne to 584285 i 584283. Liczby te wiążą datę początkową majańskiego kalendarza z dniem juliańskim, który przypisuje jednoznaczny numer każdemu dniu następującemu po umownej dacie 1 stycznia 4713 p.n.e., używanym przez astronomów do datowania wydarzeń astronomicznych. Tak więc data bazowa majańskiego kalendarza 13.0.0.0.0 4 Ajaw 8 Kumk’u przypada 584285 lub 584283 dni po 1 stycznia 4713 p.n.e. w zależności od przyjętej korelacji. 

Miasta Majów: Xpuhil (stan Campeche, Meksyk)

Ruiny Xpuhil zostały odkryte przez grupę archeologów z Carnegie Institute w Waszyngtonie w 1938 roku. Jedynymi informacjami, jakimi wówczas dysponowali były notatki, fotografie i rysunki Tatiany Proskouriakoff. Na przełomie lat 60-tych i 70-tych XX wieku poważne prace wykopaliskowe rozpoczęli tutaj badacze z Uniwersytetu w Tulane (USA) i z National Geographic Society. Xpuhil, które zamieszkane było od okresu preklasycznego przetrwało do 1200 roku, osiągając szczyt rozwoju w latach 750-900. Jest typowym przykładem stylu architektonicznego określanego jako Río Bec, który charakteryzowały przede wszystkim piramidy z symulowanymi wieżami i dekoracyjnymi schodami.

Miasto tworzyły cztery grupy architektoniczne, obejmujące aż siedemnaście najrozmaitszych budowli, w większości o charakterze mieszkalnym, które rozpościerały się na obszarze pięciu kilometrów kwadratowych. Niestety, do tej pory zwiedzającym udostępniono tylko niewielką część dawnego miasta.

Budowla I

Xpuhil znane jest przede wszystkim z Budowli I, wspaniałego przykładu wspominanego stylu z późnego okresu klasycznego. Do dwóch istniejących wież dodano tu trzecią wieżę, przypominającą wyglądem piramidę.

Centralna wieża Budowli I

Świątynia wznosi się na platformie o zaokrąglonych narożnikach i długości około pięćdziesięciu metrów. Po północnej i południowej stronie mamy pomieszczenia pałacowe, co może świadczyć, że budowla ta pełniła rolę nie tylko miejsca sakralnego, ale również stanowiła rezydencję władców.

Jedna z komnat w Budowli I

Fragment mozaiki zdobiącej Budowlę I

Fasada Budowli I skierowana jest na wschód. Pomiędzy dwoma wieżami zachowały się trzy wejścia ozdobione maszkaronami. Trzecia wieża skierowana jest na zachód. Na szczytach wież umieszczone były w czasach Majów imitacje świątyń, których wejścia również udekorowano maszkaronami potwora ziemskiego.

Maska na centralnej wieży Budowli I

Z kolei dwupoziomowa Budowla IV zachowała kamienne ławy i zewnętrzne dekoracje, wyróżniające się motywami geometrycznymi i majańskimi symbolami wiatru (w formie litery T, oznaczającej ik’ – wiatr, tchnienie).

Budowla IV

Na terenie miasta wznoszą się też Budowle II i III, stanowiące przypuszczalnie kompleksy pomieszczeń mieszkalnych.

Zmumifikowany pies z Cueva de la Candelaria

Oryginalny artykuł: Examinan al unico perro momificado de Mexico
Zobacz także: Fotografie INAH

Meksykańscy uczeni z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH-Conaculta) przeprowadzają badania radiograficzne i DNA zmumifikowanego psa sprzed około tysiąca lat. Pies został znaleziony w jaskini zwanej Cueva de la Candelaria, w stanie Coahuila już znacznie wcześniej, ale znajdował się w rękach prywatnych i dopiero teraz, dzięki przeprowadzonej inspekcji, mógł dołączył do zbiorów archeologicznych INAH

Jak poinformował archeolog Alejandro Bautista Valdespino, w północnej części Meksyku bardzo rzadko spotykamy w grobowcach szkielety psów i ten zmumifikowany pies – około 42 centymetrów długości i 22 centymetrów wysokości, jest jedynym tego typu znaleziskiem. Badacz podkreśla też, że odkrycie to z jednej strony potwierdza poglądy o umieszczaniu w grobowcach psów jako towarzyszy zmarłych, a z drugiej strony może stanowić świadectwo udomowienia tych zwierząt.



Zmumifikowany pies (fotografia INAH)

Cueva de la Candelaria – jak podaje archeolog Uri Leopoldo de la Rosa Gutierrez z Centrum INAH-Coahuila – była wykorzystywana przez grupy myśliwych-zbieraczy jako miejsce grzebania zmarłych. Badania prowadzone tam w 1953 roku doprowadziły do znalezienia około 200 pochówków oraz ponad 4000 najróżniejszych przedmiotów, w większości pochodzenia organicznego, jak tkaniny, kosze, wyroby z drewna i kości. Biorąc pod uwagę datowanie tych znalezisk na lata 800 – 1200 n.e. ustalono wstępnie, że zmumifikowany pies ma około tysiąca lat, co potwierdzają badania metodą węgla radioaktywnego. Specjaliści INAH uważają, że mumifikacja psa nastąpiła w sposób naturalny, wynikający z warunków klimatycznych panujących wewnątrz jaskini.