Około 13 000 lat temu ludność Clovis korzystała z obozowisk nad Wielkimi Jeziorami

Oryginalny artykuł: Clovis people used Great Lakes camp annually about 13,000 years ago, researchers confirm

Do niedawna nie było dowodów na to, że ludzie z kultury Clovis osiedlili się w regionie Wielkich Jezior. Ludzie Clovis pojawili się w Ameryce Północnej około 13 000 lat temu, w plejstocenie, kiedy to warstwy lodowców pokryły większą część kontynentu, w tym obecny stan Michigan, czyniąc ten ląd niegościnnym dla osadników. Jednak badanie przeprowadzone na Uniwersytecie Michigan w 2021 roku potwierdziło, że ludzie Clovis zbudowali w południowo-zachodnim Michigan obóz, obecnie nazywany stanowiskiem Belson. Teraz ci sami uczeni potwierdzili, że ludzie Clovis podróżowali do tego miejsca co roku, prawdopodobnie latem, przez co najmniej trzy, a prawdopodobnie nawet pięć kolejnych lat. Znalezione tam narzędzia dostarczają również dowodów na to, że dieta osadników obejmowała szeroką gamę zwierząt, od królików po piżmowoły. 

Mapka przedstawiająca połozenie stanowiska Belson (źródło ilustracji: czasopismo PLOS ONE)

W Oregonie znaleziono siedlisko ludzkie sprzed ponad 15 tys. lat

Excavation at Oregon site unearths ancient stone tool. Fox News 6.03.2015.

W stanie Oregon archeolodzy znaleźli narzędzie kamienne na stanowisku, które jest prawdopodobnie najstarszym znanym nam siedliskiem ludzkim w zachodniej części Ameryki Płn. Skrobak wykonany z kawałka pomarańczowego agatu, który nie występuje we wschodnim Oregonie, został znaleziony ok. 3,5 m poniżej poziomu gruntu i 20 cm poniżej warstwy popiołu wulkanicznego z erupcji Mount St. Helens datowanej na około 15 tys. lat temu. 

Zdaniem Scotta Thomasa, archeologa z amerykańskiego Biura Gospodarki Gruntami, jeśli datowanie jest prawidłowe, jest to najstarsze siedlisko ludzkie na zachód od Gór Skalistych, wyprzedzające pojawienie się ludzi Clovis, których dotychczas uważano za pierwszą grupę, która wyemigrowała z Azji do Ameryki Płn. około 13 tys. lat temu.

Skrobak z pomarańczowego agatu, znaleziony na stanowisku Rimrock Draw Rockshelter w warstwie datowanej na ponad 15 tys. lat (fot. AP / Universtiy of Oregon)

Czy uderzenie komety zabiło megafaunę i ludzi Clovis?

Study examines 13,000-year-old nanodiamonds from multiple locations across three continents. Phys. org 27.08.2014.

Pod koniec plejstocenu, około 13 tys. lat temu, w Ameryce Północnej nagle wyginęła większość megafauny - mastodonty, niedźwiedzie krótkopyskie, ogromne leniwce ziemne, koty szablastozębne, amerykańskie wielbłądy i konie, a wraz z nimi prawdopodobnie kultura Clovis. Grupa naukowców, w tym James Kennett, emerytowany profesor z UC Santa Barbara, udowadnia, że jedną z istotnych przyczyn tego masowego wymierania gatunków oraz spadku liczebności ludzkich populacji był upadek komety ok. 12,8 tys. lat temu. Jego konsekwencją było gwałtowne globalne ochłodzenie i degradacja środowiska, co z kolei spowodowało nagły i wysoki wzrost stresu środowiskowego zarówno dla zwierząt jak i dla ludzi. 

Aktualnie znane granicy elipsy rozsiania szczątków komety, która uderzyła w Ziemię 12,8 tys. lat temu (rys. UCSB)

Clovis polowali na gomfotery na "Końcu Świata"

Oryginalny artykuł: Archaeologists Discover One of the Oldest Known Clovis Hunting Sites in North America | Popular Archaeology 14.07.2014.

W 2007 archeolodzy z University of Arizona pod kierownictwem Vance'a Holliday'a rozpoczęli wykopaliska na stanowisku El Fin del Mundo (Koniec Świata) na pustyni Sonora w północno-zachodnim Meksyku. Znaleźli skamieniałe kości dużego zwierzęcia, które początkowo brali za bizona, ale kiedy w 2008 wreszcie znaleźli żuchwę okazało się, że były to kości dwóch gomfoterów - zwierząt wielkości współczesnego słonia, ale mniejszych od swoich wymarłych kuzynów mamutów. Niegdyś występowały powszechnie w Ameryce Północnej, ale dotychczas uważano, że zniknęły na długo, zanim ludzie dotarli tam 13-13,5 tys. lat temu. Datowanie radiowęglowe fragmentów węgla drzewnego i zwęglonych kości znalezionych na stanowisku wykazało z dużą pewnością wiek 13390 lat, co oznacza, że znalezione gomfotery są ostatnimi znanymi egzemplarzami swojego gatunku w Ameryce Północnej.

Trzej przodkowie słonia: (od lewej) mastodont, mamut i gomfoter (rekonstrukcja: Sergio de la Rosa)

Warsztat sprzed 13,5 tys. lat odkryty w lesie w Idaho

Oryginalny artykuł: 13,500-Year-Old Tool-Making Site Uncovered in Idaho Forest. Western Digs 8.05.2014.

Na lesistym brzegu rzeki North Fork Clearwater w stanie Idaho (płn-zach. USA) archeolodzy znaleźli narzędzia i kamienne odłamki (debitaż) sprzed 13,5 tys. lat. Artefakty znajdowały się w warstwie gleby zawierającej węgiel drzewny, który został datowany metodą radiowęglową na 13740-13490 lat. Ponadto kilka warstw powyżej badacze znaleźli 19 kamiennych grotów wykonanych w technologii Western Stemmed. z których najstarszy jest datowany na nieco ponad 11 tys. lat. Badacze uważają, że nie była to stale zamieszkana wioska, ale obóz, w którym myśliwi-zbieracze zatrzymywali się okresowo. Analiza artefaktów pokazała, że polowali na króliki i prowadzili wymianę handlową z odległymi rejonami. 

Kamienne groty z Kelly Forks. Rozmaitość grotów znalezionych w Kelly Forks ilustruje ponad 13 tys. ludzkiej obecności, w tym: grot Goshen z północy Wielkich Równin (drugi od lewej) i najstarszy z tradycji Western Stemmed (trzeci od lewej) (fot. Laura Longstaff)

Jedyny szkielet Clovis rozwiązuje zagadkę pochodzenia Amerykanów

Oryginalny artykuł: Mariette Le Roux America's only Clovis skeleton genome offers clues to Native American ancestry Phys.org 12.02.2014.

Prawie 13 tys. lat temu mały chłopiec zmarł w dzisiejszym stanie Montana na zachodzie USA. Żałobnicy pomalowali jego ciało czerwoną ochrą i pochowali z przedmiotami, które zapewne były w jego rodzinie od pokoleń. Po wielu tysiącach lat jego szczątki, odkopane przypadkiem na budowie w 1968 r., pomogły rozwiązać długotrwały spór na temat pochodzenia rdzennych Amerykanów i zasiedlenia obu Ameryk. Po odczytaniu genomu dziecka międzynarodowy zespół ekspertów oświadczył, że mogą potwierdzić, że współcześni rdzenni Amerykanie są bezpośrednimi potomkami ludzi, którzy przybyli z Azji około 15 tys. lat temu, a nie imigrantów z Europy.

Technologia kultury Clovis: grot z rogowca, pięściak z chalcedonu, pięściak z rogowca oraz kościany trzpień z ukośnie ciętymi końcami - wszystkie ze śladami ochry. (fot. Sarah L. Anzick)

Western Stemmed kontra Clovis - 2 punkty widzenia

Oryginalny artykuł: Oregon cave finds shed new light on early Americans. Archeo News 19.07.2012

Na północnym zachodzie USA znaleziono dowody na to, że technologia wytwarzania grotów zwana Western Stemmed z wczesnej epoki kamienia łupanego była tam stosowana przynajmniej 11.070-11.340 lat temu, czyli równocześnie lub nawet wcześniej niż kultura Clovis. Wcześni mieszkańcy jaskini Paisley w Oregonie pochodzili od mieszkańców Syberii/Wschodniej Azji i korzystali z tych jaskiń przynajmniej 12.450 lat temu. Natomiast w jaskiniach nie znaleziono grotów Clovis tradycyjnie wiązanych z pierwszymi Amerykanami 12-13 tysięcy lat temu. 

Datowanie grotów Western Stemmed na czasy przed kulturą Clovis komplikuje dyskusję na temat tego, czy różne technologie były stosowane w tym samym czasie i czy rozwinęły się niezależnie od siebie. Wyniki sugerują, że kultura Clovis mogła powstać na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych i rozprzestrzeniła się na zachód, podczas gdy tradycja Western Stemmed powstała na zachodzie i rozprzestrzeniła się na wschód. 

Przykłady technologii Clovis znajdowane są tylko w Nowym Świecie, natomiast Western Stemmed jest podobna do technik obróbki kamienia stosowanych w północno-wschodniej Azji. Co najmniej na trzech innych stanowiskach w zachodnich USA również znaleziono groty Western Stemmed w depozytach z wczesnego okresu.

Ostrze typu Clovis: smukłe, retuszowane po obu stronach ostrze liściowate.

A Clovis projectile point created using bifacial percussion flaking (phot. Wikimedia Commons)