Czy mieszkańcy Mezoameryki rejestrowali dni równonocy?

Oryginalny artykuł: Culturas mesoamericanas no registraban equinoccios

Uczeni Francisco Sánchez Nava (z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii w Meksyku) i Ivan Šprajc (z Centrum Badawczego Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk) postanowili przyjrzeć się dokładnie urbanistyce prekolumbijskich miast Mezoameryki i sprawdzić rozmieszczenie poszczególnych budowli w celu ustalenia, czy służyły one obserwacjom astronomicznym. Od dawna wiadomo bowiem, że obserwacje astronomiczne odgrywały ważną rolę w życiu mieszkańców Mezoameryki, a budowle nie były wznoszone na chybił trafił, lecz zorientowane w ściśle określony i z góry zamierzony sposób. Dotychczasowe dowody były jednak dość przypadkowe i dlatego podjęto projekt szczegółowego przebadania prekolumbijskich ośrodków położonych w różnych regionach kulturowych i pochodzących z okresu od 500 roku p.n.e. aż do 1521 roku n.e. Aby móc porównać rezultaty badań wybrano  budowle, z których można było obserwować horyzont, a zatem wysokie, typu pałacowego lub świątynnego. Badania przeprowadzono przy zastosowaniu tych samych instrumentów: kompasu dla określenia ogólnego zorientowania budowli i ich rozmieszczenia, a później teodolitu w celu uzyskania większej dokładności.

Majański kapłan-astronom (Kodeks Madrycki)

Hipoteza na temat Kamienia Ofiarnego z Tenochtitlan

Oryginalny artykuł: Revelan hipotesis de Piedra de Sacrificios hallada en Templo Mayor
Zobacz także: Fotogaleria INAH

We wrześniu 2012 roku meksykańscy archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odnaleźli na terenie Wielkiej Świątyni (Templo Mayor) dawnego Tenochtitlan kamień ofiarny, służący ponad 500 lat temu do składania ofiar z ludzi. Prowadzone obecnie badania wykazały, że monolit ten nie znajdował się w swym oryginalnym miejscu, lecz został przesunięty już w czasach prekolumbijskich. Zdaniem specjalistów na podobnych kamieniach układano osobę na plecach, w kierunku wschód – zachód, po czym składano ją w ofierze poprzez wyrwanie serca.

Nóż Mexików wykorzystywany podczas składania ofiar z ludzi
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Miasta Majów: Moral-Reforma (stan Tabasco, Meksyk)

W okolicach miasteczka Tenosique, w pobliżu rzeki San Pedro Mártir, znajdują się ruiny zwane obecnie Moral-Reforma. W czasach Majów był to ważny ośrodek religijny i polityczny, który utrzymywał kontakty nie tylko z innymi miastami w rejonie dzisiejszego stanu Tabasco (Pomoná, Santa Elena), ale również z bardziej odległymi, jak Palenque, Toniná, Piedras Negras, Yaxchilán czy Calakmul. Najstarsze ślady osadnictwa o charakterze miejskim w tym rejonie sięgają okresu preklasycznego, chociaż większość budowli powstała znacznie później, począwszy od V-VI wieku, osiągając rozkwit w późnym i końcowym okresie klasycznym. Chociaż znamy glif-emblemat miasta, to jednak do dzisiaj nie udało się go odczytać, zatem oryginalna nazwa pozostaje nadal tajemnicą.

Budowle przy Wielkim Placu w Moral-Reforma

Pierwsza wzmianka o ruinach tego majańskiego ośrodka pochodzi z 1907 roku, kiedy to austriacki fotograf Teobert Maler, przemierzając ziemie wokół Tenosique, usłyszał o mieście i określił je jako Reforma II. Trzydzieści lat później dotarł tam E.Wyllys Andrews i nazwał ruiny Moral. W latach 1959-61 wyruszył do Moral przedstawiciel meksykańskiego Instytutu Antropologii i Historii, César Lizardi Ramos, a od 1992 roku w Moral-Reforma prowadzone są badania archeologiczne, choć część udostępniona zwiedzającym jest niewielka, gdyż większość budowli dawnego miasta wciąż pozostaje porośnięta roślinnością.

Młodzi Majowie przestają używać języka swoich ojców

Oryginalny artykuł: Niños y jóvenes de Yucatán se olvidan de la maya. Milenio Novedades 21.02.2013.

Coraz więcej młodych ludzi porzuca język swoich przodków: według danych meksykańskiego Narodowego Instytutu Statystyki i Geografii (INEGI) w ciągu ostatnich 10 lat 23 tysiące osób przestało używać języka maya (jukatańskiego majańskiego). Co więcej specjaliści ostrzegają, że w tej grupie większość to osoby poniżej 21 roku życia, a ich dzieci już w ogóle nie będą znać języka swoich przodków.

Język maya jest realnie zagrożony, co oznacza, że dotychczasowe programy mające na celu zatrzymanie tego trendu, nie spełniają swojej roli. System edukacyjny kładzie nacisk na naukę hiszpańskiego, ignorując języki lokalne.

Również Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) ostrzega, że większość użytkowników języka maya to osoby dorosłe i w starszym wieku, natomiast wśród młodego pokolenia nie ma zainteresowania tym językiem i kulturą. W społecznościach majańskich zaledwie 2% dzieci w wieku 5-9 lat posługuje się maya, a sytuacja jest jeszcze bardziej niepokojąca, jeśli wziąć pod uwagę, że tylko 1% ludności majańskojęzycznej na Jukatanie potrafi czytać i pisać w swoim języku ojczystym.

Według ostatniego raportu INEGI maya to drugi język w Meksyku pod względem ilości użytkowników: w sumie używa go 759 tysięcy osób, w tym 388,5 tysięcy mężczyzn i 370,5 tysięcy kobiet. Większość ludności, która posługuje się tym językiem, zamieszkuje na półwyspie Jukatan: na 10 użytkowników 7 mieszka na Jukatanie, 2 w stanie Quintana Roo i 1 w stanie Campeche.  

Tekst w języku majańskim spisany glifami majańskimi - tzw. "Panel 96 glifów z Palenque" opowiada fragment historii dynastii królewskiej miasta Palenque od czasów króla Pakala Wielkiego w połowie VII w. n.e. do 783 r., kiedy przedostatni król Palenque K'inich K'uk' Bahlam świętował 20 rocznicę wstąpienia na tron (fot. Boguchwała Tuszyńska)

Pałace królewskie i kompleksy mieszkalne dawnych Majów

W centralnej części każdego z miast Majów, oprócz świątyń wznosiły się pałace królewskie, których najwspanialsze przykłady możemy podziwiać obecnie w Palenque, Uxmal, Sayil czy Labná. Były to konstrukcje z kamienia, z długimi korytarzami i wieloma komnatami. Gdy patrzymy na nie dzisiaj, wydają się niekiedy dość szare i ponure. W czasach Majów wyglądały zupełnie inaczej. Budowle pokrywano warstwą stiuku i malowano, zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz. Fasady domów ozdabiano motywami pasa niebiańskiego, wizerunkami węży, ikonami bóstw, czy też – nieodłącznie wiązanym z władzą – symbolem plecionej maty.

Pałac w Sayil (stan Jukatan, Meksyk)