Rzeźby moai z Wyspy Wielkanocnej zostały wykonane przez różne grupy rodzinne

Oryginalny artykuł: Los moái de la Isla de Pascua fueron tallados por diferentes grupos familiares que trabajaban las canteras de Rapa Nui de manera independiente 

Wysokiej rozdzielczości trójwymiarowe skanowanie głównego kompleksu kamieniołomu Rapa Nui ujawnia co najmniej 30 niezależnych stanowisk roboczych, co obala teorię scentralizowanej produkcji kolosalnych megalitów. Powolny proces geologiczny w kamieniołomie Rano Raraku, gdzie przez wieki tuf wulkaniczny formował posągi moai, został w końcu ujawniony w bezprecedensowy sposób. Kompleksowy model trójwymiarowy, wygenerowany na podstawie ponad jedenastu tysięcy fotografii, umożliwił precyzyjne odwzorowanie krajobrazu wyrzeźbionego przez dawny lud Rapa Nui. Rezultat, daleki od odkrycia monolitycznej fabryki zarządzanej przez jeden organ, odsłania złożoną mozaikę niezależnych warsztatów: co najmniej trzydzieści odrębnych obszarów roboczych, z których każdy ma swoją własną charakterystykę techniczną i własny związek ze skałą. To odkrycie archeologiczne potwierdza to, co sugerowały już wcześniejsze badania nad strukturą społeczną wyspy: powstanie prawie tysiąca udokumentowanych moai było efektem zdecentralizowanej sieci grup, prawdopodobnie rodzin lub klanów, które działały z dużą autonomią.

Widok z lotu ptaka na analizowany kamieniołom na Wyspie Wielkanocnej (źródło ilustracji: czasopismo PLOS one)

W jaki sposób przenoszono posągi moai na Wyspie Wielkanocnej

Oryginalny artykuł: Descifraron uno de los grandes enigmas de la Isla de Pascua: cómo se trasladaron las estatuas moáis

Od wieków zagadka tego, w jaki sposób dawni mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej poruszali kolosalne posągi moai, fascynuje archeologów i osoby zainteresowane z całego świata. Nowe badanie naukowe, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym Journal of Archaeological Science, dostarcza przekonującej odpowiedzi: posągi rzeczywiście „chodziły”. Badania oparte na modelowaniu 3D, eksperymentach terenowych i analizie fizycznej potwierdzają hipotezę, że moai poruszały się w pozycji pionowej za pomocą ruchu kołyszącego.

Posągi moai na Wyspie Wielkanocnej (fot. Esteban Felix)

Nowe badania obalają mity na temat historii Wyspy Wielkanocnej

Oryginalny artykuł: Nuevas investigaciones desmienten mitos sobre la historia de la Isla de Pascua

Eksperci z Uniwersytetu w Uppsali w Szwecji twierdzą, że wprowadzenie na Wyspę Wielkanocną południowoamerykańskich upraw i rytuałów świadczy o rozszerzeniu sieci kontaktów, zmieniając tradycyjny pogląd na jej rozwój kulturowy. Pojawienie się gigantycznych posągów moai na Rapa Nui stanowiło punkt zwrotny w architekturze rytualnej Polinezji Wschodniej. Rzeźby te, które zaczęły pojawiać się na wyspie około 1350 roku, nie tylko na nowo zdefiniowały lokalny krajobraz, ale także wpłynęły na budowę megastruktur na innych wyspach, takich jak Islas de la Sociedad i Hawaje, w kolejnych stuleciach. Zjawisko to, jak wynika z najnowszych badań przeprowadzonych przez archeologów z Uniwersytetu w Uppsali i opublikowanych w czasopiśmie Antiquity, podważa tradycyjny pogląd, że Wyspa Wielkanocna pozostała odizolowana i niezależnie rozwinęła swoją kulturę po początkowej kolonizacji. Rapa Nui wcale nie była odciętą od świata enklawą, lecz utrzymywała kontakty i wymianę kulturową z innymi regionami Pacyfiku i Ameryki Południowej, co wpłynęło na rozwój tamtejszych praktyk rytualnych i zabytków. Badacze Paul Wallin i Helene Martinsson-Wallin twierdzą, że w następstwie dotarcia języka, roślin, zwierząt i kultury materialnej z zachodu, monumentalna architektura rytualna zaczęła rozprzestrzeniać się w przeciwnym kierunku, z Rapa Nui do Polinezji Wschodniej.

Mapa Pacyfiku z zaznaczoną strefą kulturową Polinezji Wschodniej  (autor ilustracji: P. Wallin)

Odkrycie nowego posągu moai na Wyspie Wielkanocnej

Oryginalny artykuł: Sale a la luz un nuevo moai al secarse la laguna de un cráter en la Isla de Pascua 

Na Wyspie Wielkanocnej, podczas prowadzenia przez grupę profesjonalistów i wolontariuszy z Universidad de Chile badań geologicznych po pożarze, który miał miejsce w ubiegłym roku (post: „Pożar zniszczył posągi moai na Wyspie Wielkanocnej”) odkryto nowy posąg moai. Znajdował się on na dnie wyschniętego jeziora w kraterze wulkanu Rano Raraku, mającego kluczowe znaczenie dla rdzennych mieszkańców Rapa Nui, gdyż stamtąd w większości pochodził kamień wulkaniczny używany do rzeźbienia posągów.

Nowo odkryty posąg moai (fot. Ma'u Henua Rapa Nui)

Pożar zniszczył posągi moai na Wyspie Wielkanocnej

Oryginalny artykuł: El fuego destruye míticas cabezas de la Isla de Pascua

W poniedziałek, 3 października, na Wyspie Wielkanocnej wybuchł pożar, który początkowo objął jedynie dziewięć hektarów łąk i pastwisk, ale siła ognia i wiatr przyczyniły się do rozprzestrzenienia płomieni na obszarze aż 100 hektarów, doprowadzając do opalenia znacznej liczby słynnych kamiennych posągów zwanych moai. Szczególne ucierpiał teren kamieniołomów przy wulkanie Rano Raraku, gdzie wznosi się około 100 w połowie zakopanych rzeźb, z których 20% zostało zniszczonych. Jak podaje tamtejszy burmistrz Pedro Edmunds Paoa, straty spowodowane pożarem są ogromne i niepowetowane. Na zewnętrznych zboczach wulkanu Rano Raraku można również zobaczyć opalone ogniem moai.

Pożar na Wyspie Wielkanocnej (fot. Municipalidad de Rapa Nui)

Jeden z posągów Moai powróci na Wyspę Wielkanocną

Oryginalny artykuł: Chile museum to return Easter Island 'head'

Museo Nacional de Historia Natural w Santiago, stolicy Chile, zwróci ludności Rapa Nui ogromny kamienny posąg zabrany z Wyspy Wielkanocnej 150 lat temu. Monolit jest jednym z setek Moai, wyrzeźbionych z bazaltu ponad 1000 lat temu i stanowiących obecnie  największą atrakcją turystyczną wyspy. Posąg, nazwany Moai Tau, waży 715 kg i został przetransportowany na ląd w 1870 roku przez chilijską marynarkę wojenną, pokonując 3700 km przez Pacyfik. Osiem lat później wystawiono go we wspomnianym powyżej muzeum.

Posąg Moai Tau, który powróci na Wyspę Wielkanocną (źródło fot. Phys.org)

Mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej wznosili posągi moai do połowy XVIII wieku

Oryginalny artykuł: Researchers revise timing of Easter Island's societal collapse

Przez wiele lat panowało powszechne przekonanie, że budowa platform ahu z posągami moai na Wyspie Wielkanocnej ustała około 1600 roku, po katastrofie ekologicznej i demograficznej. Przypadek Rapa Nui podawano jako model upadku społeczeństw. Jednak nowe badania, które przeprowadzili Robert J. DiNapoli (University of Oregon), Carl Lipo (Bringham University, Nowy Jork), Timothy M. Rieth (International Archaeological Research Institute, Hawaje) i Terry L. Hunt (University of Arizona) dowodzą, że wznoszenie platform i posągów było kontynuowane przez mieszkańców Wyspy Wielkanocnej jeszcze przez co najmniej 150 lat.

Platforma Ahu Nau Nau, wzniesiona na północnym krańcu Wyspy Wielkanocnej
jest jednym z 11 miejsc przebadanych przez Roberta DiNapoli i jego zespół
(fot. Robert DiNapoli) 

Wyniki badań prowadzonych na terenie Rano Raraku na Wyspie Wielkanocnej

Oryginalny artykuł: Quarrying stone fro Easter Island statues made soil more fertile for farming

Grupa uczonych ze Stanów Zjednoczonych, Nowej Zelandii i Chile przeprowadziła nowe badania na Wyspie Wielkanocnej (Rapa Nui). Skoncentrowano się na wykopaliskach w regionie kamieniołomu Rano Raraku, skąd pozyskiwano skały pochodzenia wulkanicznego służące do rzeźbienia posągów moai. Jak podaje Sarah Sherwood (z University of the South w Sewanee, stan Tennessee, USA), dokładna analiza chemiczna i morfologiczna tamtejszej gleby wykazała, że została ona wzbogacona przez liczne pierwiastki, przede wszystkim fosfor, dzięki czemu wewnętrzne zbocza kamieniołomu, po stronie południowej i wschodniej, były wykorzystywane pod uprawę. Przebadanie mikroskopijnych szczątków roślin wskazuje, że mieszkańcy Rapa Nui uprawiali tam: słodkie ziemniaki, tykwę butelkową, banany, kolokazję jadalną (taro) i morwę papierową.

Częściowo zakopane posągi w regionie kamieniołomu Rano Raraku

(fot. Easter Island Statue Project)

Badania genetyczne potwierdzają kontakty między Polinezją a Ameryką

Oryginalny artykuł: Genomic data support early contact between Easter Island and Americas. Phys.org 23.10.2014.

Najnowsze badania genetyczne wykazały, że kontakt między Ameryką a Wyspą Wielkanocną został nawiązany na kilkaset lat przed 1722, kiedy dotarł tam holenderski podróżnik Jakob Roggeveen. Wyniki badań opublikowane w Current Biology przedstawiają dowody genetyczne na trans-pacyficzne podróże między Polinezją a Ameryką, które dzieli niebagatelna odległość 4 tys. km, już ok. 1300-1500 n.e.

Zdaniem Anny Sapfo Malaspinas z Muzeum Historii Naturalnej przy duńskim Centrum Geogenetyki nasze poglądy na temat wczesnych migracji ludzi i kolonizacji Ameryki muszą zostać znacząco przewartościowane. Current Biology opublikuje także artykuł Malaspinas i Eske Willerslev opisujący badania dwóch ludzkich czaszek z brazylijskiego plemienia Botocudos (Aimore), których genom jest całkowicie polinezyjski bez widocznego komponentu rdzennie amerykańskiego.

Położenie Wyspy Wielkanocnej (Rapa Nui) na Pacyfiku (mapa Wikipedia)